De Religione Magnorum Virorum

 [Frühjahr 1686 bis Ende 1687 (?)] De Religione Magnorum Virorum

Passim velut in proverbium abiit magnorum virorum religio, tanquam suspecta admodum, et aliquando exigua, vel plane nulla. Apologia pro Religione magnorum virorum. Religio Medici, Religio Bestiarum, Religio Mathematicorum, narratio de viro quodam principe, qui de fide interrogatus nominavit quasdam proprietates numerorum, et reliqua fidei suae capita a Robervallio disci posse respondit. Locus ejus qui vitam Settalae dedit, de innocentia studii Mathematici. Pietas Pascalii, P. Pauli Sarpii. Plerumque non nisi semimathematici de reli gione male sentiunt, ut Hobbes. Campanella. Boylii occasional-thoughts. Ejusdem de amore Dei. Thomae Albii insignes meditationes ad pietatem pertinentes. Defendendus est P. Sarpius, cujus Epistolae ad Leschasserium, et alios. Ego quemadmodum non inficior eos plerumque singulares quasdam habere sententias; qui altiore omnia genio agitant, et res a vulgi oculis semotas attentius contemplantur: ita ostendere me posse arbitror, quanto quisque doctrina major fuit; eo fuisse Am Rande: ^&.!! pietate insigniorem; deinde illa ipsa singularia dogmata ex praestanti quodam zelo divini honoris solere proficisci, et si aequum interpretem nanciscantur, non ferenda tantum, sed et plerumque commendanda videri neque tantopere a Catholicae Ecclesiae veritate abhorrere, ac vulgo hominum vel ignarorum, vel improborum persuasum est. Quorum utrisque occurrendum existimavi hac tractatiuncula; illis ne calumnientur sibi inaccessa, hisce ne abutantur male intellectis. Eripienda sunt malis praesidia magnorum nominum, scribendaque Apologia est non doctrinae magis quam pietatis. Utriusque enim interest, ut non pugnare intelligantur. Et quemadmodum literarum causa plurimum refert ridiculam opinionem e simplicium animis evelli, quasi qui plus sapiunt, pejus sentiant, ita ad religionis decus ac pietatis incrementum pertinet, ut libertini generis homines, qui temeritatis suae, imo impietatis colorem a summorum virorum autoritate petunt, vel falso praetextu exuantur, vel a periculoso errore revocentur.

Naudaeus scripsit Apologiam magnorum Virorum, Magiae suspectorum, ego accusatorum haereseos atque irreligiositatis defensionem molior. Quod latius fusum est, majorisque momenti, minus enim periculum est ne juvenes nostri magi quam ne improbi fiant. Naudaeus ivit per personas, neque enim alia fere illic momenti cujusdam varietas occurrebat, et ipsa paucitas invitabat. Mihi potius videtur per dogmata circumeuntem incidere in personas. Praeterea illi potissima fuit enucleandarum vitarum cura, at nobis major erit sententiarum. NB. Fabritii Apologia pro genere humano contra accusationem Atheismi. Adhibeatur Voetius. Halloixii defensio Origenis. Defensio Lullii. Bodini arcana sublimium. De naturalismo Joh. Bodini dissertatio Diezmanni. Clozii Theologia naturalis. Socrates de redemtore. Virgil. ex sibyllis de rerum restauratione. Abailardi defensio. Theologia non vulgaris excerpta ex scriptis Velthusii.

Dogmata quae irreligiositatis accusantur, sunt Logica, Metaphysica, Mathematica, Physica, Ethico-juridica, Historica, ac denique Theologica, ex Theologia tum naturali tum revelata. His enim ni fallor summis capitibus fere circumscribi possunt omnia.

In Logicis primum occurrit Scepticismus, cujus accusantur Salomon, Plato et Academici, Cicero; et nostris temporibus Sanchez, Cartesius, aliique. Videatur Foucherii Apologia pro Academicis. Deinde sequitur doctrina de duplici imo multiplici veritate, cujus accusati tum Scepticorum nonnulli, quasi possit esse Ens cui falsum ter tria esse novem, tum illi qui dicere audent, duo contradictoria a Deo posse simul fieri vera, aut falsa, tum philosophi Averroistae in Italia, et illi qui dicunt se fidei sua submittere, cum tamen prius connisi sint sententias pravas statuminare argumentis, ut Peyrerius in Apologia; item Theologi quidam in Germania, ut Dan. Hofmannus, Paulus Slevogtus, et is qui nuper Hildesia tantum non pulsus Francofurti Darüber: (Holzhausen) receptus est.

Huc pertinent illi qui dicere visi sunt futurorum contingentium non esse determinatam veritatem ne respectu Dei quidem, adeo ut Deus ea ignoret (ut Aristoteles sentire visus est), vel saltem futura conditionata; quo inclinat etiam Caramuel item Thomas Bonartes ex S. J. Hos possis dicere Agnoëtas. Sequuntur qui contrarium his errorem errant, quod omnia eveniant bruta quadam et indomita necessitate, cui ipse Deus subjiciatur, qui non male appellabuntur Fatalistae. Hujus erroris accusantur Stoici quos J. Lipsius defendit, cum tamen omnia ex divinis decretis liberaque vel Dei vel creaturarum voluntate eveniant, etsi certo ordine, quem Deus infallibiliter novit. Imputatur hoc et Augustino a quibusdam, et S. Augustini discipulis, ut Jansenio, sed male. Item S. Thomae et Thomistis, videatur Raynaudi Religio brutorum, et responsio Vinc. Baronii aliorumque. Revera hujus sententiae videntur fuisse Hobbes et Spinosa, quorum ille omnia fecit corporea, hic nihil aliud esse putavit Deum quam ipsam naturam seu substantiam Mundi. Ad Logica paradoxa pertinet eorum sententia qui volunt nos omnia videre in Deo, et Deum esse intellectum agentem, Lucem Mentium, addatur P. Valeriani philosophia.

Metaphysici quoque errores non pauci recensentur, ut error Corporariorum, qui omnia putant esse corporea, quae dicitur fuisse sententia Democriti (nisi putemus species ab eo additas aliud quiddam fuisse), fuit certe Epicuri, accusatur hujus sententiae Tertullianus; item complures SS. Patres, quibus visum est angelos esse corporeos, in quibus videtur fuisse S. Augustinus, item qui statuunt traducem animarum nonnullis dicti Traduciani, in his etiam Augustinus. Metaphysica Socinianorum, et Conradi Vorstii.

Error eorum qui Deum solum volunt esse substantiam, et caetera omnia esse Dei modos seu accidentia, cujus sententiae videri posset Parmenides, resuscitavit eam Spinosa. Paradoxum eorum qui putant solam causam primam agere et secundas esse tantum instrumenta, imo plane tantum occasiones primae. Huc Fluddi Philosophia Mosaica, Theologia veterum Hebraeorum, Hypothesis causarum occasionalium. Hypothesis Durandi et Aureoli et P. de Dola et Bernerii de concursu Dei cum creaturis. Hypothesis Concomitantiae Pacidiana de autexusia seu spontaneitate vel libertate omnium substantiarum creatarum, atque independentia a se invicem, paradoxum de continuo rerum fluxu et earum recreatione Erh. Weigelii, Ratiocinationes Georgii Buckinghamiae Ducis de perpetuo rerum fluxu.

De rerum Bonitate, seu quod Deus omnia facit optimo modo, sententia S. Augustini.

De rerum aeternitate, utrum possibile sit Mundum vel ullam creaturam esse ab aeterno, ubi et de praeexistentia animarum Platonis, Origenis, aliorumque, et de Mundis ante hunc Mundum. De Metaphysicis quibusdam sententiis Henrici Mori et Hon. Fabri, de extensione seu localitate animarum. Si Deus res perpetuo creat, parum videtur interesse quando creare coepisse intelligatur. Utrum Deus creet omnia possibilia, et de vacuo formarum. S. Augustini sententia de coelo coeli, seu creatura quadam spirituali angelis superiore, Deum immediate exprimente. De Angelorum corporibus sententiae veterum. De Miraculis, et utrum omnia explicari possint citra extraordinarium Dei concursum, locus ex Manuscripto Cartesii. Utrum et quomodo omnia sint in Deo, seu an dici possit Deum esse locum rerum, haec fuit sententia Timpleri (qui Deum facit locum coeli), Henrici Mori, et aliorum.

Venio ad Physica et Mathematica. De spatio utrum sit Ens reale, aeternum, infinitum (a Deo distinctum), sententia Lessii quod Deus sit spatium, Gassendi, Borelli, Gerickii, Mori. De Geometria divina, quod Deus omnia faciat pondere numero et Mensura. Davissonii de figurationibus rerum; Paracelsi opinio de fine Mundi futuro, quando nulla amplius nova vultus combinatio poterit institui. Merbiz de varietate faciei humanae. De arte Dei combinatoria, quod nullum sit vacuum formarum. De divinationum generibus et de rerum signaturis, physiognomia.

Utrum Mundus sit infinitus vel indefinitus, Jordanus Brunus de infinito, Cartesius de infinito, autor tentaminis de infinito, qui videtur esse Velthusius.

De pluralitate Mundorum, de Mundo in luna et in planetis, orbibusque aliis, quod non videantur deesse rebus spectatores. S. Clementis Romani locus in Epistola ad Corinthios de Mundis trans Oceanum.

De Atomis et contrario Atomorum infinitis actu scilicet creaturis intra quantulumcunque corpusculum inclusis, et quod infinita actu sint possibilia; etsi numerum non habeant; contra Morinum, Honoratum Fabri, Sethum Wardum aliosque.

De rerum sensu, deque Anima Mundi, et an corpora coelestia animata sint, et alia corpora an sint anima ac sensu praedita, ubi opinio Campanellae, nova experimenta de infinitis animalculis invisibilibus. Christus imperat vento, et mari, et febri. Narratio Severini Dani apud Conringium Herm. Med. de quodam qui febrim rejecit vomitu, credo intellexit fomitem morbi seu materiam peccantem. Rorarius de ratione brutorum.

De Transformatione viventium rerum, exemplo papilionum et erucarum, ita ut nullum anima praeditum revera pereat. Schwammerdam, Leeuvenhoeck, Malebranche. De contraria sententia Pereirae et Cartesii et aliorum, quod bruta etiam sensu ~~careant*.

*De influxu coelestium in sublunaria et quae sit efficacia siderum, sententia Morini, Gadrosii, Placcii.

De luce utrum sit substantia a Deo creata initio, ubi de ~~physica ex Genesi~~~~ ~~ducta; videatur physica sacra variorum, ut Valesii, Aslaci, addantur scripta Casmanni, Voetii. Bullialdus et Morinus de luce. Grimaldus an lux substantia.

De virtute seminali, quam Deus dedit rebus et de vi plastica, et de praedelineatione~~ ~~organicorum.

De viribus imaginationis, Avicenna, Fienus; Schoockii, libellus de signaturis foetus,* *de Lycanthropis. Negarunt olim viri magni et sancti a sagis posse aërem turbari, exemplum ex S. Agobardo, ubi de populis Magodiae creditis, eripuit Agobardus nonnullos innocentes e manibus populi. R. P. Friderici Spee Cautio criminalis.

*Opinio quorundam quod Cometae sint mali genii et sententia Lutheri quod pleraque Meteora (excepta iride et aliis paucis) sint a malis geniis.

De Elementorum populis et de daemonibus qui neque boni sint neque mali, nugae Paracelsi aliorumque sententiae.

De admirandis quibusdam circa spectra narrationibus, et de Lanterna Magica; quod inversa apparebant corpora; et locus ex jure augurali quod omnia ad eos non pertineant, qui parum illis tribuant.

De Animae vi divinatrice, duae narrationes memorabiles, una Gaulmini apud Colomesium, altera longe majoris momenti, ex Guieti vita per Lamarium consiliarium Divionensem, inest aliqua vis Architectonica animae; sed non eousque extendi videtur, nisi peculiari Dei operatione. De admirandis inediis, et de quodam nuper in Batavis homine insano, qui Christi quadragesimale jejunium voluit imitari.

De Curatione mirabili Valentini Greatrick simplici manuum impositione, de qua libellus Stubbii, de curationibus regum Galliae et Angliae; de narratione Busbequii circa strumosum regis amicum. Jordani liber de eo quod divinum est in morbis.

*De Motu terrae, et defensio viri magni Galilaei, et quae ipse pro se scripsit, et pro eo Campanella, Mersennus, Gassendus; Cartesii effugium, quod prohibitio non sit nisi provisionalis, locus R. P. Fabry.

Utrum natura corporis consistat in Extensione, opinio Cartesii post alios veteres. Hugenii sententia quod idea corporis Cartesiana apud se sit idea vacui. De eorum opinione, qui species in sacramento explicant ut apparentias.

Utrum omnino corpora sint Entia realia, loca Platonis ad contrarium, dubitationes P. Malebranchii an dentur corpora. Quo pertinet Zenonis dubitatio contra motum, et alia argumenta Sexti Empirici; solutio dubitationis Zenonianae data a P. Gregorio a S. Vincentio. Labyrinthus de compositione continui.

De origine globi terrae, Gonsalez de duplici viventium terra; Telluris theoria sacra a *docto Anglo edita; de insula Atlantide summersa, de ruinis quibus involutus est hic globus; de Crusta simili annulo Saturni. Sententiae Stenonis, quod globus terrae ali quando totus aquis tectus fuit, ac de stratis et sedimentis; et quod animalia olim pleraque fuerint aquatica, et paulatim facta sint amphibia. De incendiis veteribus globi terreni, vestigia in insulis Canariis; utrum sex dies Mosis sint naturales, an vero multorum annorum.

Ethico-juridica. Thomas Bradwardinus. Hobbes. De jure et potestate Dei in omnia. Utrum aliud sit jus Dei, quam quod a nobis concipitur. Utrum Deus pro arbitrio suo aliquod jus constituerit, Pufendorf, Pufendorf. an potius jus naturale et divinum seu moralitas detur aeternae veritatis. An Deus possit damnare et torquere innocentem. Verba temeraria Spinosae, in Ep... . ex eo sumta quod suffocetur qui ex morsu canis rabidi furit, etsi innocens. Utrum principes sint juris divini (vid. Ep. Bocharti circa Episc. et presbyt.), utrum polygamia sit licita, de divortiis* *Miltonus. De non-aeterna damnatione, sententia Origenis, Petri Serrarii et aliorum. De nullo Christiano damnando Hieronymi suspicio, adde Gregorium Nyssenum. De satisfactione Christi sententia Socini et contra Grotii, et contra Grotium Crellii. De jure belli sacri Franc. Victoria, Fr. Baconus; de universali Monarchia Ecclesiae catholicae, seu de Regno Christi, Thomas Campanella, Caesarinus Fürstenerius, Joh. Feldenus, Card. Bellarminus, imo ipse Hobbes. De aequivocationibus; de mendacio officioso, sententia Hieronymi contra quam Augustinus. De casibus conscientiae, et de probabilismo Caramuel et alii: Caelius Secundus Curio de amplitudine regni coelestis, quod multo plures salventur quam damnentur. Quod justum non sit futurum nullam vitae anteactae haberi rationem et de poenis temporalibus justitiae divinae. Hugonis Grotii (contra Rivet.) judicium de Theologis, qui Deum sibi fingunt crudelem, quam parum illi habere possint caritatis. Calixti sententia de absoluto decreto. De Gratia sufficiente et efficaci sententia Augustini, Jansenii, aliorum. D 2. THEOLOGIA

EXCERPTA, TRANSLATA ET NOTAE MARGINALES