Schenckelii Methodus latinam linguam discendi et ars memoriae

 [1680 bis 1682 (?)]

Titulus

Lamb. Th. Schenckelii Methodus, sive declaratio quomodo Latina lingua sex *mensium spatio ab adolescentibus octodecim aut plurium annorum magnum desiderium et diligentiam afferentibus possit addisci.* Bezugsstrich nach unten Graeca His subjungitur brevis tractatus de utilitatibus *et effectibus artis memoriae summa dignis admiratione. Elogia de eadem doctorum hominum. Item Apologia in eos qui librum Schenckelii de arte memoriae male edidere. Argentorati impensis Eberhardi Zezneri 1619* 8^o. Libellus est 124 paginarum in 8^o.

Pagina versa

Graeca Bezugsstrich von oben addisci promittit docere tribus mensibus, ut idem praestent quasi tribus quatuorve annis in vulgaribus scholis essent instituti. Efficiet etiam ut pueri X vel XII annorum et ultra, intra biennium tantundem praestent. Addit et quo eruditionis aliqui 18, 20, 30, 40 annorum intra unum mensem aut ad summum duos in latina, graeca vel quavis alia perduci possint ab artifice perito. Item de singulari docendi Methodo regum summorumque principum filios. Item de latina graecaque linguis vel quavis alia solo usu perfecte comparanda.

Schenckelius libellum hunc edidit Pragae 1617.

Monet praeceptorum latinae linguae non esse tantam multitudinem quin intra menses duos aut tres enucleari possint, et quatuor 5 aut 6 memoriae feliciter mandari; inprimis superfluis omissis. Si praxis (+ analysis +) linguae latinae in tribus quaternionibus Ciceronis alteriusve boni autoris demonstretur, idem erit judicium de reliquis, nam eaedem praxes occurrent. Qui potest in ordinem grammaticum disponere quae in uno quaternione continentur poterit quae in toto libro. Non opus seorsim vocabula composita aut derivata ediscere. In syntaxi vix triginta vel quadraginta regulae fere semper se offerentes, reliquae rariores. Quicquid ex prosodia scitu magis dignum, octiduo doceri potest.

Inter eos qui de re didactica melius sensere sex tantum nominabo, Philippum Alovinum Cominii Dominum, cui do Comitem Nic. Clenardum collegam patris mei in Lingua Graeca docenda in collegio Bellovaco Lut. Paris. 1531, Dom. Antonium du Val Mathematicum regium, et Dom. Joh. Faugerium Consiliarium regium consummatissimum Jurisconsultum qui duobus mensibus linguam Germanicam superiorem Gallus Lutetiae Am Rande: NB. attigit, Dominum Davidem Montferrarii Dominum in Curia Montpeliana praesidiali Judicem criminalium et legum Professorem; Dominum Annaeum Feliso insignem Jurisconsultum, Patronum causarum in Parlamento Lutetiano, qui ignarum artis legendi 15 diebus promte legere docuit, ut silentio praeteream Jul. Scaligerum, Cornelium Valerium Ultrajectinum, Simonem Verrepaeum, Nic. Frischlinum, alios.

Experientia testis est puerum 15 aut 16 annorum, si linguae discendae desiderio teneatur, et habitet in urbe ac domo, ubi nullam aliam sex mensium ~~spatio audiat*, frequentibusque variis de rebus colloquiis intersit, non tantum intelligere,* *sed et loqui, quanto magis si individuum habeat socium promte de omni re loquendi materiam, formulas, proverbia, sententias in quotidianum sermonem frequenter incidentes, suppeditantem et interpretantem, errores accentumque corrigentem, repetentem ut parca serventur, maxime idem faciant aequales, cum quibus ludendo confabulandoque versetur puer. Quae si in lingua succedunt minus regulari, quanto magis in graeca et latina.

Pueris vulgo ediscendi proponentur versus obscuri, quibus praecepta continentur, quos deinde explicant prosa; dumque omnia sine judicio accumulant, onus aetna gravius pueris imponunt, succumbentes clamoribus, minis, verberibus extimulant, haud secus atque videmus asinos passim tractari.

Si quis artem adhibeat plus discent adolescentes sex mensibus, quam alias totidem annis.

Volumus auditores esse convictores, nullis rebus distractos, in ampla domo~~ ~~vel castro ab urbe dissito, una duabus vel pluribus horis. Surgent mane, ut parati sint hora quinta, cubitum ibunt nona. Studebunt ipsi in Musaeo a sexta ad septimam, a nona~~ ~~ad decimam, a prima ad secundam, a semioctava ad seminonam, deinde lectis precibus ibunt cubitum. Docebuntur a septima ad octavam, a decima ad undecimam, a secunda~~ ~~ad tertiam, a quinta ad sextam. Sed a quinta matutina usque ad sextam habent horam si volent repetitioni et studiis tribuendam. Omnis lectio erit semihorae vel trium quadrantum, reliquo quadrante retractabunt audita, inter se conferentes, dubiaque magistro proponent, ejusque responsionem ad singula in libello diligenter annotabunt. Octo itaque horas impendent studiis quotidie, sed audire docentem non est laboriosum, ut neque attendere ad emendationem compositionum, vel translationum, item scribere materiam loquendi componendi vel transferendi; semihora qua jentaculum sumunt, hora qua prandent, et alia qua caenant instar respirationis est, et tamen colloquiis de cibis secandis, porrigendis, aliisque rebus ad propositum facientibus multum proficient. Recreationis tempore conabuntur ipsi in medium proferre et usui applicare quae didicere, nec minus proficient latine semper loquentes quam in schola. Dominicis et festis diebus, horis ab officio divino liberis repetent quicquid tota septimana didicerunt ut parca conserventur. Labor difficilior est quatuor in die horis studere, ut memoriae tradantur quae scitu necessaria sunt; translatio et compositio quatuor supradictis horis includuntur. In summa 8 horis studemus, 8 respiramus, 8 dormimus; die naturali in tres aequales partes diviso.

Pronomina cum sint tantum 18 facile noscuntur. Tantum aliquid subtilitatis in reciprocis, ubi exemplis opus. Participia sunt tantum nomina verbalia tempus connotan- ­tia. Praepositiones sunt tantum 47, et octo inseparabiles. Interjectiones paucae et faciles. Conjunctiones plures sed ab officio fere dignoscuntur. Adverbia plura, sed usitatiora una comprehendas pagella. Has sex partes in suum locum redigere aliquis discet intra triduum vel quatriduum.

Declinatio prima una lectione disci potest, et exceptiones quas habet paucissimas, item secunda quarta quinta; uno igitur die 4 discent declinationes. Diebus sequentibus duobus discant tertiam; et exceptiones accusativi singularis et pluralis; ablativi singularis; [nominativi et genitivi] pluralis; figura et exceptiones una continentur pagina, quae in octo aequales partes divisa quis facile addiscet. Genera nominum regulariter internoscuntur significatione et terminatione, sed addendae exceptiones, non adeo multae, omissis peregrinis, propriis, rarioribus nominibus, ita omnia continebuntur tribus paginis et 4, 5, aut 6 dierum spatio discentur. Una cum genitivo singulari nominum tertiae declinationis, et accentu penultimae, vel producto vel correpto. Quatuor enim in die habebuntur lectiones per Temporis intervalla modo supradicto.

(+ Quid Am Rande: NB. si solum doceantur sufficientia ad omnem animi sententiam latine* *enuntiandam, omissis aliis vocabulis non necessariis, ita putem posse aliquem discere quod ad loquendum latine sufficiat intra Mensem. +)

Supersunt in nomine irregularia, variant scilicet genus declinationem, utrumque: pauca ex his in frequenti usu. Raro numerum habentia pluralem in genere, in specie vero singularia masculini foeminini vel neutra; indeclinabilia deficientia, uno, duobus, tribus, quatuor, quinque casibus; in singulari vel plurali: sed valde pauca haec talia. Abundantia casu, declinatione; haec omnia duabus paginis et una facie comprehensa sunt, faciamus 5 vel 6 dies in ediscendo transire, tribus commode docebuntur. De comparatione unde et quomodo comparativus et superlativus formentur: quae regularis, irregularis et defectiva: una continet pagina, et octo vicibus memoriae commendarentur. Haec de Nomine.

~~~~Verbi~~ formae conjugandi activorum et passivorum sane uno die docerentur, octo~~ ~~diebus memoriae mandarentur cum magna sit similitudo, ut qui unum activum et passivum teneat unius conjugationis, visurus sit omnia reliqua verba sic fere procedere. Sum* fere totum ingreditur verbum passivum. Fero, volo, nolo, malo, edo paucis exceptis ad *formam regularium conjugantur. Restant tantum praeterita et supina.

Primae secundae et quartae conjugationis generales sunt regulae, exceptiones non ita multae, ita ut 18 exercitiis queant memoria comprehendi, tribus lectionibus doceri exacte. Tertia sola fere 24 requireret exercitia, ut firmiter memoriae imprimatur. Octo vero horis per intervalla sufficienter explicarentur omnia, ita ut nihil de verbo restet, quam irregularia et defectiva, quorum tractatio 4 foliolis comprehensa est. Et fingamus 24 exercitiis constare, ut perfecte omnia insculpta sint memoriae.

In syntaxi 30 vel 40 ad summum regulae usitatiores semper in examine alicujus~~ ~~sententiae prosa vel carmine propositae, vel in auctore imitationis occurrentes, reliquae rariores, omnes tamen explicentur et discantur. Viginti syntaxeos paginae, sed praecepta sine exemplis vix essent paginarum 5 aut 6. Unaquaeque pagina in octo partes divisa, octo vicibus id est duobus diebus memoriae traderetur, ergo 160 diebus disceretur tota syntaxis, cum omnibus exemplis, videlicet spatio 5 mensium.

Restat mensis pro prosodia qui abunde sufficit, nam 7 aut 8 diebus docebitur~~ ~~15 memoriae imprimetur, quia cum genitivo nominum tertiae declinationis et cum praeteritis et supinis verborum simplicium, quibus semper unum adjectum est compositum cum declaratione quantitatis, magnam partem prosodiae imbiberunt. (+ Est quaedam pars prosodiae quae pronuntiando non sentitur, ut quantitas antepenultimae, haec differri potest ad poesin. +) Quantitas syllabarum omnium cognoscitur positione et diphthongo, una lectione docebuntur, duabus horis discentur. Quinque regulae ad idem servientes una lectione explicantur, alia memoriae traduntur, reliquas sex regulas fac duabus per intervallum horis exponi et memoriae mandari.

Exemplo ut cognoscatur quantitas explicatis annotationibus de Am Rande: ^&.!! Synaloepha et Ectlipsi,* mensione Darüber: ^&.!! breviter una atque altera lectione docta ediscentur a pueris hora vel *duabus, reliquum consistit in versibus aliquot Ovidii vel Virgilii ut ex iis quantitas appareat autoritate. Adde Textoris Epitheta, Prosodiam Smetii et similia. Prima ac* *mediae syllabae quantitas cum exceptionibus, quomodo vocalis ante vocalem noscatur, hora docebitur, duabus discetur. Quomodo autem derivatione hora docebitur, tribus discetur. Quomodo quantitas primae syllabae cognoscatur in specie praepositione hora docebitur, hora discetur. Compositione dimidiae, accentu diminutione eodem temporis spatio docebitur et discetur. Ultimae syllabae quantitas vocalis longae una hora docebitur, duabus discetur. Brevis una hora docebitur una hora discetur. De communi idem. Restat consonantis longae as, es, os. Singulae tribus horis docebuntur et totidem discentur. An,* in, on, una docebuntur, duabus discentur. B, C, D, L, M commodissime una hora *explicantur, alia discentur. Item R, IS, US, et T cum exceptionibus.

*Pedes sex vel octo simplices, Spondaeum, pyrrichium; Trochaeum, jambum; Dactylum,~~ ~~anapaestum; Molossum, tribrachym; nosse sufficit una lectione, et uno exercitio. Ex his enim alii componuntur. Carminum genera unde nomen habeant, quae illarum constitutio una lectione vel duabus doceri poterit, nec opus ediscere. Praecepta prosodica transferenda ad usum brevioribus carminum generibus.

Nobis ita propositum Grammaticam totam tribus exhibere Tabulis una cum annotationibus scitu magis necessariis; reliquas annotationes libello respondente Tabulis, pro iis scilicet qui volunt in docenda juventute perseverare, vel secretiora cognoscere. Idem et de Grammatica Graeca in animo est, tantum librarii sunt in mora.

Degustatis regulis syntaxeos generalibus translationi et compositioni operam dabunt quod fiet initio secundi mensis quotidie, semper latine loquentur a primo aut secundo mense incepti cursus. Mulcta in eos qui recident in syllogismos jam emendatos. Magister de quacunque velint materia loquendi formulam suppeditabit, soloecismos in loquendo scribendoque emendabit, addita ratione. Praecepta in sententiis prosa et carmine examinabit, in aliquot etiam Epistolis Ciceronis vel oratione; monstrato Grammaticae collocationis ordine, compositiones et translationes eorum corriget, suam dictabit pro exemplo. Regulas elegantiae aliquot suppeditabit. Epitomam copiae verborum declaratam usui applicare monstrabit. Quotidie ab Am Rande: (+ male locutus +) opere incoepto quater per temporis intervalla loquendi* *formulas quinque sermoni vel compositioni inservientes ex Terentio, Caesare, Cicerone, Plauto aliisque scriptoribus Romanis desumtas et quotidiano sermoni accommodatas ediscent, et vespertina repetitione efficient, ut nihil excidat perceptorum. Locutiones variare addiscent per modos, tempora, personas, numeros, casus, Activam in passivam, aliisque modis in Epitome copiae verborum explicatis. Praeceptorem quotiescunque voluerint de dubiis consulent. Ipsi quas volent Epistolas sermone patrio conscribent et in Latinum convertent. Secundum admonitiones ipsius diligenter in legendo singula observabunt.

Graecam linguam intellecta latina discere multo facilius, triumque mensium spatium sufficit, neque enim opus declarare quod nomen, verbum, etc.

Rem Experientia probare sum paratus, in Latina Graeca Hebraea et Gallica satis feliciter uno anno cum multorum admiratione tradenda, ut non tantum intelligant, transferant, componant, sed et promte loquantur. Haec de adolescente 18 aut plurium annorum, pueri vero 10, 12, 14 annorum duobus annis in lingua Latina et Graeca possunt illis esse pares. Idque sine taedio labore, sanitatis offensione, magnaque cum alacritate.

Quatuor annos antequam me ad docendum contuli sum de his meditatus, inde 24 annos docendo consumsi aliaque longe majora inveni. Docui Etteni, Mechliniae, Thenis, Antverpiae, Rhotomagi, Lutetiae Parisiorum; anno 1576 edidi jam Tabulam publicae Scholae Mechliniensis Antverpiae apud Plantinum, titulus est: *Tabula publicae scholae Mechliniensis summam rei scholasticae breviter complectens omnibus docentibus perutilis, sic digesta per Lambertum Thomam Schenckelium Dusilvium* (+ Herzogenbusch +)* publicae scholae rectorem ac Scholarcham Mechliniensem. Item edidi **exemplum Scholae trilinguis artium liberalium a Corn. Valerio Lovanii in Collegio Trilingui Professore celeberrimo aliisque viris doctis examinatum et approbatum* Antverpiae* *apud Ant. Thilenium 1580, item *Tabulam Declinationum comparationum et conjugationum Latinarum item Graecarum artificiose concinnata*[m] *unoque intuitu omnia simul oculis objiciens*, apud eundem eodemque anno praeter multos alios libellos* *editos. Et hic subjungere placet ~~Specimen laudabiliter dirigendae in studiis adolescentiae.*

In Classe sexta quae infima, rudimenta linguae latinae exacte et distincte tradentur usque ad syntaxin, idque fiet tribus mensibus, in qua erunt 8, 9, 10 annorum pueri, scientes legere promte, et mediocriter scribere, simul addiscent quater in die per idonea temporis intervalla, tres loquendi formulas, in quotidiano colloquio frequentem usum habentes, reliquis tribus mensibus exercebuntur in iisdem, repetendo et utiliter fructuoseque disputando, reliquis sex regulae syntaxeos generaliores pro captu explicabuntur, et exempla similia suo marte formare assuescent, audita conservabunt repetitione disputatione translatione et compositione brevissimarum epistolarum.

In Quinta classe syntaxis integra vel regulae in sexta omissae, compositionibus praecepta usui applicabunt paulo longioribus in formulis ediscendis continuabunt. Altero quadrante generalia rudimenta linguae graecae discent facili et jucunda methodo, formulas graecas in quotidianum usum incidentes conjungent, et loqui non infeliciter incipient, reliquis duobus anni quadrantibus jungentur graeca exempla latinis earum regularum quae cum his conveniunt ut ostendatur id verum esse majori ex parte, et compositione breviuscula puerili ingenio accommodata, praeceptiunculas in usum traducent, atque etiam translatione.

In Quarta prosodia latina brevis in qua necessariae scitu tantum praeceptiones, perspicua methodo et facili ordine. Et ex graeca quae cum latina conveniunt, ut positio, diphthongus, vocalis ante vocalem etc. In elegantibus sententiis usus demonstrabitur, et denique in libello Ovidii Tristium aut de Ponto. Et componere incipient a brevioribus ad longiores versus progredientes: declinatis vitiis et observatis virtutibus carminum. Materia puerorum ingenio accommodata et grata a Magistro suppeditanda. Et in nullo exercitii genere onerandi, sufficit si tres quatuor aut quinque versus componant, Epistolium 6 aut 8 linearum. Et haec fient tribus mensibus, aliis tribus continuabitur exercitatio componendi disputandi repetendi. Obiter breves sententias, hemistichia vel carmina Graeca memoriae commendabunt. Non plura quam duo vel tria simul. Posterioribus duobus Quadrantibus reliqua praecepta syntaxeos Graecae primo, prosodiae secundo audient. Componere incipient et progredientur, ut dictum est de Latinis.

In Tertia. Rhetorica Cornelii Valerii Ultrajectini per interrogationes et responsiones perfecte digesta pro utiliore puerorum disputatione praelegetur, et sex Mensibus absolvetur. Et dispositiones per omnia causarum genera dilatare et contrahere assuescent. Exercitationibus in prosa et carmine, latinis et graecis, neutiquam intermissis. Declamationibus publicis latinis et graecis prosa et carmine, brevioribus tamen in principio secundum artificium Rhetoricum exercebuntur. Et comoedia vel tragoedia semel aut bis in anno latine vel graece exhibebitur.

In Secunda Dialecticae compendium Aug. Hunnaei vel Titelmanni docebitur tam exacte, ut in disputationibus argumenta forment idonea, in quavis figura et modo; et reducant nunc ad secundam ex tertia, et ex hac et secunda ad primam: ad impossibile etc. Haec primis sex mensibus. Sequentibus sex Physicae Epitomen satis absolutam audient, fietque repetitio eorum, et plenior declaratio, quae non satis ex dialectica assecuti fuere, et disputationibus publicis instituendis exercebuntur, ad quas patebit aditus quibuscumque viris doctis. Idque in Materia studiosis idonea, non intermisso exercitio compositionis, prosae et carminis, latini et graeci: declamationum, actionum, comoediarum et tragoediarum. Orator Graecus et Poeta enucleabitur, promtissime latine et graece loquentur.

In Prima seu suprema. Hic Physicae Compendium Titelmanni vel alterius docebitur exacte. Exercitationes Rhetoricae ac Dialecticae privatae et publicae continuabuntur in orationibus in utramque partem latine et graece componendis et publice habendis. Orator Graecus et Poeta altioris paulo styli proponetur: ac dabitur opera ut multis orationibus Latinis ac Graecis oratione soluta et ligata omnia et singula praecepta in usum revocentur. Promtiores in sermone Latino et Graeco hic erunt quam in lingua (+ male +) materna. Posteriore semianno Grammatica Hebraica exponetur et una cum praeceptis dabuntur formulae loquendi in quotidiano usu necessariae ut satis promte loquantur tribus primis postremi semianni mensibus, posterioribus syntaxi et prosodia explicatis component, sicut declaratum est de Latina et Graeca linguis.

Diebus Dominicis et festis Catechismus Minimus in sexta et quinta, in quarta parvus Catechismus; aliaque nonnulla, in tertia et secunda major, in prima de casibus conscientiae, ita docebuntur, ut non modo examinati ad sacerdotium, sed etiam ad pastoratum, munusque concionandi idonei sint ac cum fructu bonoque exemplo vitae officio Ec- ­clesiastico fungantur.

Hinc futurum ut Exercitationes istae aliis civitatibus innotescant et undique convolent plurimi convictores. Auditores talis collegii aut scholae, Lutetiae vel in quacunque alia Academia, in ascensu primum locum supremumque honorem consequantur, et celebritas collegii longe lateque vagetur per Galliam vel aliud regnum in quo tale Gymnasium erit institutum.

Haec pluribus exposita in Tabula scholae Mechliniensis et exemplo scholae Trilinguis artiumque liberalium.

Tres Methodi linguarum docendarum secretae Schenckelii:

I. ~~Methodus qua declaratur quantum quis uno mense in lingua latina possit proficere.* Si quis (vir eximius et occupatus aliis) velit, uno mense*~~ ~~*tantum in latina lingua proficere, ut sciat exacte declinare conjugare comparare, genera, praeterita supina, cum exceptionibus; accentu longo brevive penultimae syllabae, nominum tertiae declinationis et in compositione verborum; regulas syntaxis generalis et prosodiae scitu necessarias; et ut de variis rebus in communem sermonem incidentibus eleganter loquatur cum admiratione audientium; rationem praeceptorum in Autore imitationis (+ classico +) reddat; latine inter se loquentes, concionem «item» vel orationem habitam vel lectam aliosque libros humili dicendi genere conscriptos majori ex parte intelligat, quoad verba scilicet seu filum orationis, non quoad materiae difficultatem, ac per se deinceps ulterius progrediatur, quod magnum requirit honorarium seu remunerationem non vulgarem.

Requiritur autem ut magnum afferat desiderium, ut sit eo mense liber ab omnibus aliis occupationibus. Ne vero se quis putet obrutum iri majori onere quam par est, septem vel octo horae permittentur quieti nocturnae, [quater] in die per tres horae quadrantes et temporis intervalla docentem audiet, quatuor horis per interstitia studebit, octo horis respirabit intra quas comprehenditur hora prandii et altera coenae. Tempore respirationis jocando, ludendo, corpus exercendo audita in usum reducet, sine labore molestia et taedio magna cum animi voluptate.

Idem judicium de lingua graeca.

II. Methodus docendi magnorum principum filios, ut ipsi nesciant~~ ~~(+ quasi +) se unquam opem dedisse literis, et tamen latine et graece sciant, utramque promte loquantur; pietatis teneant praecepta et religionis; historias et fabulas cum earum morali interpretatione: documenta imperii et regni gubernandi tam belli quam pacis tempore non minus quam illi qui quinquennio aut sexennio in scholis a quibusdam imperitis vel ad officium recte faciendum non serio admodum attendentibus, detinentur.

III. Brevis facilis et perspicua methodus docendae linguae latinae et graecae, absque taedio, hilari cum recreatione, solo usu, unius anni spatio alterutram, ut tam promte~~ ~~loquantur ac intelligant, imo promtius quam maternam.

Obtulit operam Imperatori, et Henrico IV regi Galliae, cui a Domino de Marillac Magistro libellorum supplicum fuit oblatus.

Ejusdem Schenckelii brevis tractatus de utilitatibus et effectibus admirandis *artis memoriae, ad eum perfectionis gradum perductae, ut nihil restet nisi applicatio, et quid singulis lectionibus proponatur, deque circumstantiis et conditionibus, a Lamberto Thoma Schenckelio Dusilvio ejusdem plus quam 26 annis professore. Argentinae typis Conradi Scher. 1619.* 8^o.

*Schenckelius docuit hanc artem in Belgio, Germania, Burgundia, Gallia, Bohemia, auditores habuit Archi-Episcopos, Episcopos, Duces, Comites, Barones, Praesides, Consiliarios, Senatores, Doctores in omni facultate, aliosque viros magnos, et studiosos quam plurimos. Examinatus ab Episcopis Antverpiensi, Leodiensi, Coloniensi, Herbipolensi, Basileensi, Atrebatensi: a Senatu Academico Lovaniensi, Duacensi, Herbipolitano et aliis, postremo a Magnifico rectore Parisino praemisso examine acceptoque juramento in numerum Universitatis cooptatus est. Permissum ipsum literis Regiis artem memoriae docere per totam Galliam, auditoresque prohibiti ne publice aut privatim citra ejus voluntatem aliosque doceant, sub gravi mulcta.

Cum caeterae corporis et ingenii facultates arte poliantur, quidni et memoria quae inter praestantissimas haberi debet. Cui connexa ars dictandi, X, XV, XX aut pluribus scribis diversas eodem tempore materias. Et tam celeriter excipiendi calamo, ac concio- ­natores, oratores vel advocati loquuntur. Una Am Rande: NB. cum Methodo studendi artibus liberalibus,* *et gravioribus disciplinis, minori labore et fructu majore, ut quis commilitones ea destitutos superet, quamvis ingenio et industria praestantiores. Am Rande: NB. Aliud praeterea artificium* *memoriae neque locis, neque imaginibus indigens. Item quomodo praemissa exercitatione trium aut 4 septimanarum formari possint ducenta quinquaginta locorum millia, intra spatium orationis Dominicae, idque decies [aut saepius] in die sine studio aut labore, exactius quam alius destitutus arte, toto faceret anno.

Ita distribuere omnia et singula quae quis arti semel applicuit, ut sine confusione facilius 7 artes liberales, tres sublimiores disciplinae, historiae omnes, conciones, fabulae, earumque explicationes retineantur, quam alius sine hac directione tres artes liberales, et unam ex superioribus disciplinis, eaque habere extra (+ puto intra +) memoriam, cui tantum opus, sensum retinere (+ si scilicet non est verbotenus ediscendum +).

Sic disponere artes liberales, Theologiam, Jurisprudentiam, Medicinam, Historias sacras et profanas, D. Thomam aliosque Am Kopf der Seite: Programma Ecclesiae Doctores, controversias, Casus Conscientiae,* *quicquid denique cognitione dignum est, ut omnia oculis repraesententur corporeis.

Formare in Mente Bibliothecam omnium arti applicatorum librorum, et in iis contentorum, et illa uti quasi Bibliotheca materiali, quae maximo sumtu et molestia circumferretur.

Absolvet cursum novem vel XI diebus unam tantum horam quotidie impendens; decimam vel duodecimam. Dubia quae se offerant ex omnibus lectionibus proponentur, ad quae ex tempore respondebitur.

Si qui in dignitate constituti domi suae artem audire cupiant, modo aliquot simul conveniant statuta hora lubens quocunque tempore et loco se illis sistet, quod si absoluto cursu quidam existiment sibi non satis factum, summittet se arbitrorum judicio sine omni contradictione.

Sed hoc etiam omnes admonitos cupit se non nisi mense uno aut ad summum~~ ~~duobus in hac urbe commoraturum.

Hoc velut programma autoris mox uberius declaratur hoc modo:

Prima lectione traduntur fundamenta artis, et regula Vocabulorum intellectorum,~~ ~~et declaratur exemplo XXV talium vocabulorum, quae statim aliqui ex auditoribus recto, retrogrado et intercalari ordine repetent, sine mora ac haesitatione, quidam adeo promte, ac si ex charta legerent. Sequenti die alia 25 vocabula ab ipsis [auditoribus] suo marte applicantur et repetuntur feliciter. Ita consequenter de quo Hippias gloriatur apud Platonem, velut de magno bono quod possit 50 vocabula quolibet ordine repetere. Si quis quotidie duos quadrantes divisim huic exercitio vellet tribuere X vel XV diebus 200, 300, 500 aut plura referret. Et posset usque ad 6000 paulatim deinde pervenire et nominata quacunque voce numerum indicare, tanta cum admiratione hominum, ut putent id captum excedere humanum.

Sequitur Regula secunda, sententiarum sive textus continui, declaratur~~ ~~exemplo 12 aut 15 sententiarum, quas auditores repetunt quaternas, deinde a duodecima reditur ordine ad primam, et contra, quod a quibusdam fit felicissime hora, quidam exercitatione indigent unius duorum vel trium dierum. Neque hic licet synonymum pro synonymo collocare in quibus tamen facillimus est lapsus; nec situm dictionum mutare. Sequenti die dicuntur aliae 12 aut 15 sententiae a professore, bis unaquaeque, quas auditores per se applicant et repetunt. Et nonnullis felicius succedit, quam cum alterius ductum sequuntur. Haec est difficillima regula totius artis. Si quis tamen in ea se exerceat X aut XV diebus, XX vel XL sententias exacte poterit ad verbum recitare. Si quid raro tamen contingat transponi vel omitti leviter admonitus facile supplet.

Ita Biblia, Institutiones, Tituli, et compendia ad verbum retineri possunt.

Longiore exercitio anni aut duorum, [60, 200] sententiae a quibusdam repeterentur quod Seneca in prologo declamationum de se testatur.

Tertia est regula collocandarum rerum mire facilis, ut exempla memorabilia,~~ ~~Apophthegmata, similitudines, historiae; conciones, causarum actiones, subjungitur demonstratio in XII exemplis antea si fieri possit non auditis; auditores facile vident, 50 vel 100 exempla eadem facilitate posse repeti, qua totidem vocabula. Haec facile accomoduntur ad conciones, causarum actiones, negotiorum tractationes.

Quarta Regula monstrat quomodo vocabula non intellecta et non figurata retineantur,~~ ~~ut sunt Adverbia, conjunctiones, praepositiones, interjectiones, Numeri item Arithmetici, et quomodo personae sint exprimendae (+ nomina propria credo intelligit +), quae Am Rande: NB. lectio nobis magis jejuna et sterilis est visa, aliis [aliter] videtur. Si tamen unum* *quod in ea est praeceptum exercitatione assequamur, non modo sterilis sed et aliarum fere omnium instar esset. Puto autem esse neminem, quin si serio vellet animum applicare semihora bis quotidie, possit assequi. Si autem 6 vel 9 menses vel annum consumamus, ut legere promte et scribere discamus, cur recusemus aliquid temporis huic studio impendere.

Quinta lectione Modus disponendae concionis, sive nos ipsi velimus habere,~~ ~~sive ab alio habitam eadem celeritate qua loquitur excipere; tum de oratione, in qua cum sint plures partes quam tres vel 4, aliter procedendum esse demonstratur. Et hoc fit non de verbo ad verbum, sed 4, 6 vel 8 a nonnullis XII sententiae sive [citationes] verbotenus retinentur ex concione, alia vero [materia] ordine suo, et quia fere eaedem sunt formae loquendi alicujus linguae, cujus peritissimi sumus, Am Rande: NB. fit ut videamur aliis imo ipsis* *concionatoribus ad verbum repetiisse. Repetere autem verbatim concionem, vel orationem unius horae non modo naturae vires omnemque exercitationem, verum etiam artem ipsam conjunctam longe superat. Fit tamen id sine arte, articulatim ediscendo, ut experientia patet, in quo apparet donum Dei. Accedente tamen arte, et hoc praestabitur citius. Additur quoque facilior modus retinendae concionis, quo et foeminae uti possunt. Postea de argumentorum collocatione et de praxi quam si quis exerceat quotidie, una hora, divisa in duas partes praesertim quod sibi promtitudinem comparabit, etiam thesaurum quo per totam vitam ornabitur consequetur.

Sexta docet latiorem tractatum locorum realium et imaginariorum, et quomodo~~ ~~praemissa exercitatione duarum trium aut 4 septimanarum sine alio studio et labore 250 locorum millia, imo millio seu 10,00000 intra spatium orationis Dominicae formari possint, idque decies vigesies aut saepius in die, ut absoluto exercitio praeparatorio, nunquam quis de iis deinceps in vita solicitus esse debeat, quod maximi in hac arte est momenti. Nam amatores hujus artis, alioquin in iis effingendis per totam vitam deberent esse occupati, quod molestum ac taediosum nimis foret. Modus quoque ita omnia distincte distribuendi, ut etiamsi artes liberales omnes, facultates, Historias, fabulas quicquid denique cognitione dignum est, retinere velimus, sine onere et confusione facilius retineamus quam alias tres artes liberales, unam ex disciplinis gravioribus et aliquot historias. Postremo docetur quo fulcro sustententur Am Rande: NB. omnia regulis artis applicata, ut nihil* *corruat, sed ut perpetuo maneant.

Septima lectio demonstrat Modum collocandorum librorum, quomodo videlicet~~ ~~singuli exprimendi, nulla in hoc difficultas. Major in citatione, quarum si magnus numerus, et satis difficilis satis tamen longe procedimus.

Subjungitur demonstratio dictandi ad verbum, 6, 8 vel 10, 20, 30, imo 100 scribis diversas Epistolas, sine haesitatione aut confusione in quo tamen plus est admirationis quam utilitatis, et oportet eum qui sic velit dictare prius omnia ad verbum ediscere quae singulis vult dictare. (+ Ita fateor rem esse facilem praesuppositis prioribus artis legibus. +)

Subjungitur modus dictandi 4, 6, 8 aut XII extempore. Exempli gratia accepit Am Rande: NB.*~~ ~~*aliquis fasciculum literarum, in quo 6 aut 8 Epistolae, legit singulas, quid cuique respondendum subito collocat, statimque responsiones deinde ordine dictat, sine ullo labore aut praeparatione, et hoc usum habere potest magnum, et tum non obligamur ad verba.

Subjungitur et modus tam celeriter excipiendi calamo ac loquitur orator, hoc~~ ~~tribus modis fit, primus nullam requirit praeparationem sed statim in praxim redigi potest, secundus et tertius requirunt mensis duorum aut trium, sed promtitudo semel acquisita nunquam amittitur, fingamus insumi tardioribus 4, 5, aut 6 imo annum, an non res dignissima. Tertius modus nobilissimus formamque occulte scribendi habet conjunctam, a nemine indagabilem. Si quis velit posteros legere sic descripta relinquet illis declarationem.

Regula octava ostendit quomodo haec praecepta omnibus disciplinis applicentur,~~ ~~per earum divisiones et subdivisiones, Biblia, D. Thomas, tituli legum, ut semel applicata inhaereant; quomodo hac arte uti possint Advocati, Consiliarii, Legati, Notarii, Mercatores, Nuntii, idque uno ex 5 modis ad lubitum cujusque, dico tamen quae mihi magis probetur; forma quoque ostenditur disponendi scientias et historias ut omnia et singula oculis repraesententur corporeis.

Nona explicantur tres regulae ex 28, quibus observatis felicius majoreque cum~~ ~~decoro ars exercetur, reliquae privatim auditoribus legendae offeruntur impressae. Occasione unius ex tribus explicatis monstratur ars illa memoriae quae nec locis nec imaginibus indiget, Am Rande: NB. cujus opera quidam maxima quaeque praestant, licet prima fronte exigui* *videatur momenti, non potest tamen haec ex tempore exerceri, sed privato domi studio quaecunque volumus, accommodamus, ut perpetuo retineamus.

Adjicitur Methodus studendi minore labore et majore profectu quam commilitones, vide programma.

Postremo forma Bibliothecae conficiendae in qua non tantum tituli librorum, sed etiam tota materia in specie ita disponitur, ut quocunque simus loco etiam remotissimo illa utamur quasi praesentes oculis corporeis singula legamus in libro materiali. Subjiciuntur admonitiones aliquot, quid D. Thomas obscure et paucis de hac Arte, Cicero, autor ad Herennium, Quintilianus.

Subjiciuntur testimonia, quidam dicunt se conatos artem memoriae ex aliis autoribus assequi sed nunquam potuisse sicut vel ex primae lectionis declaratione. Delrio prima audita lectione statim 25 vocabula dictata quovis ordine repetiit. Quidam cum post auditam regulam sententiarum sexdecim sententias, et denique 32 sine haesitatione repe- tere didicisset, convictor ejus putabat eum valde defatigatum, sed ille respondit se citra ullam molestiam fecisse et velle certare post quadrantis spatium alia 20 repetere. Alius dixit: *didici quadrante horae, quod sine beneficio hujus artis nollem triduo discendum suscipere*. Alius, si haec juvenis scivissem, quantus nunc essem. Quidam duabus tantum* *lectionibus auditis, poterat jam concionem repetere, licet regulam de concione nondum audivisset; modumque quo usus fuerat exposuit.

Quidam R. Pater qui ante 12 annos me audierat Dolae, cum audisset artem jam ad eam perfectionem deductam, ut nihil deesset nisi applicatio, denuo audire non neglexit.

Cic. lib. 2. de oratore: *neque verum est quod ab inertibus dicitur opprimi memoriam imaginum pondere, et obscurari etiam id quod per se tenere* memoria *potuisset. Vidi enim ego summos homines et divina prope memoria, Athenis Carneadem, in Asia quem vivere hodie ajunt Sceptium Metrodorum, quorum uterque tanquam literis in cera, sic se ajebat imaginibus in iis locis quos haberet, quae meminisse vellet perscribere.*

*Subjicitur refutatio cavillationum, anno 1592 ait se rudi demonstratione artis intellecta judicasse fundamentum esse firmum, cui plura superstrui possent, juvisse colloquia cum viris perspicacibus. Ait a nemine mortalium hactenus inventum modum formandi spatio quadrantis horae (praemisso exercitio, 2, 3, vel 4 hebdomanarum) tot locos quot opus pro omni scibili, ut 10 aut 20 milliones, imagines nullas invenire vel excogitare necesse est, omnes illas praeceptiones de imaginibus Am Rande: NB. inveniendis a multis* *traditas, tanquam superfluas omittimus, modum exercendae memoriae usitatum non rejicimus, sed sublevamus, et ita perficimus, ut si cui profectus cordi est, possit jucunda via hoc modo stupendum in modum progredi. Et si quis quater in die, per intervalla semihoram huic exercitio tribueret, nihil sanitati noceret. Nunquam auditum cuiquam hoc exercitium nocuisse. Artem hanc etiam nescientes quotidie aliquo modo exercent, nullius rei meminimus, nisi per locos et imagines. Nulla dieta observanda ideo vel a vino abstinendum.

Cosmas Rossellius edidit thesaurum artis memoriae, Perusiae 1575. Citat Schenkkelius quendam R. P. Joh. Romberch Theol. Professorem, qui anno 1520 de arte memoriae scripsit.

Subjicitur Apologia in quosdam qui Schenckelii libellum ipso invito male ediderunt. Primus quidam Castelfranc minister Calvinianus librum in 4^o Castresii edidit ante aliquot annos paucis mutatis suo nomine praefixo; ab aliquo perfido exemplum primae aut secundae editionis nactus, nam auditor meus non fuit, quod sciam. Hunc post secutus Ant. Bertramus Academiae Argentuensis typographus qui data fide silentii de octernione aut sesqui imprimendo, non servavit, sed clam vendidit, cumque lucrum perciperet tandem totum libellum latine ac separatim gallice sub meo tamen nomine specioso titulo typis subjecit (praefixo libro primo Duaci 1593 edito), edidit anno 1611. Eodem fere tempore duo alii prodiere, D. Joh. Papius Galbaicus et Francisc. Martinus Ravellinus, hic Heidelbergae Italicae et Gallicae linguae agit informatorem, is suo nomine edidit librum meum, male et mutile edidit, ait ab Italo quodam sibi traditum. Putat is artem tenerae aetati instillandam, inepte requiruntur circiter 16 aut 18 anni, et promta cognitio linguae latinae est afferenda, adeoque neminem soleo admittere nisi sit in rhetorica vel supra, tam crasse in aliis errat ut facile appareat secretae scripturae interpretationem non ab ejus manasse cerebello sed ab alio sagaciore suggestam vel emendicatam.

D. Joh. Papius Galbaicus edidit librum titulo: *Schenckelii detecti seu memoriam artificialem hactenus occultatam, a multis desideratam, nunc primum in lucem datam a** *I. A. P. G. S. P. D., ego vero inquit Schenckelius non detectum sed contectum facile* *probavero; ipse jam detexi tam multos docens per 26 annos; pauci ex multis millibus, tanquam non satis capaces non admissi: libellum Latine quater excudi curavi, et semel Gallice in subsidium auditorum. Imo jam olim scriptum de arte, ipse D. Thomas licet~~ ~~paucis et obscure secunda secundae Q. 49. a. I. R. ad 2, et extant tot magni nominis* *autores. Ait se artem perfecte proprio marte assecutum, ergo non obligatum quominus alios doceat. Negat Schenckelius perfecte assecutum. Jactat se hic Papius, quod Am Rande: NB.* *invenerit lectionem occultae scripturae, cum tamen multi per se collegerint, quis enim non facile Hebraicum legendi modum tentet, si rectus non succedat. Adrianus Romanus Mathematicus celebris vix viso libro statim legit; licet literam otiosam praeposuerim idque interdum in longiorum dictionum partibus divisis.

In Am Rande: NB. tertia et quarta editione multis abjectis adjectis mutatis transpositis ars ad* *eam perfectionem deducta, ut vix agnoscatur idem esse liber. Ac in quinta editione quam in proximas vernales praeparo videbuntur multa hactenus non addita. Est enim nunc ars perfecta. Scribam autem tam aperte ac clare ac tot illustrabo exemplis, ut qui non hebeti sint ingenio plus inde queant proficere quam hactenus quisquam. Attamen nisi viva vox accesserit, corculum medullae non gustabunt.

Schenckelius nunc 72 annorum.

Specimina Justi Jungmanni impressa Marpurgi ante 16 annos, Corsici vero 1. cap. var. lect. Mureti.

*Joh. Alstedius in Systemate Mnemonico haec verba habet: *Hujusmodi Alphabetum ex Schenckelio petitum accipe, quia Nic. Simonis non placet.* Sed cur meminit Alphabeti* *tantum, cum et fundamenta, et isagoge, et pene omnia ex eo transportata, pauca ex aliis, paucissima vel nihil ad rem ex sua pharetra. Frustra medicamenta ex Medicorum libris describit, nam nullis utor.

Venio ad Joh. Sommerium Silesium, eum gratis docui, potestatem ei dedi docendi artem communi lucro, fidem non servavit. Witebergae multum lucratus est. [Prodit] denique liber nomine Gazophylacii Venetiis impressus, sed revera Rostochii vel Lipsiae. Libellum meum ultimae editionis ei dederam, hunc mutilavit et corrupit.

(: Regulae a quodam exemplari Huic Schenckelii ascriptae: Nil magis memoriae nocet, quam potus extra coenam vel prandium, ideo non nisi site urgente bibendum; coena debet esse modica. Inter quietem non bibendum, nam pestis est ingenii et corporis. Inter potum et lectum debet esse intervallum semihorae. Quo plura memoriae mandabis hoc custodiet fidelius. Cum aliquid ei credideris, quiescere sine, postea ab ea reposces, quod ediscere vis ante cubitum aliquoties pellege [(+ ] meditare singula verba quae vis ediscere +). Cavendum a cruditate, crapula, a frigore potissimum cervicis. Per diem lecta ante cubitum in memoriam revocanda. [:)]

Ex Fabio quaedam. Si longior oratio per partes ediscenda, quae tamen non sint nimis exiguae, alioqui nimis multae erunt, et dandi quidam termini, quo facilius haereant apponendae notae, Ancoram si de navi dicendum, si de praelio spiculum. Memoria rem vestigiis quibusdam sequitur, ut intueri animo videatur, non paginas modo, sed et versus prope ipsos. Memoria expeditior, si discatur tacite, ne strepitus turbet, sit tamen vox modica et quasi murmur, ut duplici motu juvetur memoria dicendi, et audiendi. In experiendo sola quae excidere retractentur. Multum valet divisio et compositio. Prius exerceamur in ediscendis poeticis, post oratorum. Mirum dictu quantum interposita afferat firmitatis nox. In ediscendo de verbo ad verbum observetur ne quidem syllaba effugiat. In recitando ne ad libellum respiciatur, nihil admoneatur.