Erster Ansatz

ERSTER ANSATZ

Rem tractare aggressus, cujus vim a multis agnosci, omnium interest, praevaricator essem in causa publica si quae ad commendationem ejus atque accendendos homines studia necessaria dictu videntur dissimularem, mihi enim pene adhuc puero divino munere obtigere initia, satis quidem tenuia, artis cujusdam Magnae, cujus quantum legere vel audire contigit, ne suspicio quidem inter homines fuisse videtur, itaque veniam mihi ab aequitate lectoris spero, si de praesenti negotio loqui magnificentius, quam ego de rebus meis sentire soleo. Cum enim eo consilio scribam, ut ad conferendam operam accendantur homines, intellecta magnitudine praesentaneae utilitatis, praevaricator essem in causa publica, si quae ad persuadendum valere possunt, dissimularem. Ajo igitur sequentia ab hominibus etiam mediocris ingenii, sed praeclarae voluntatis, inter se conspirantibus, exiguo tempore, nec magnis sumtibus praestari posse:

Primum scilicet constituetur Canon, sive Ars quaedam judicandi, cujus ope omnes controversiae quae sive de scientiis humanis sive etiam de singularibus vitae negotiis, rebusque agendis oriri possunt. Palpabili quodam modo ad calculi Mathematici instar tam accurate definiantur, quam ex datis utrinque rationibus possibile est. Ita scilicet, ut cum sufficientia sunt data ad veritatem infallibiliter determinandam, demonstratio habeatur veritatis; sin minus, habeatur saltem interim demonstratio maximae probabilitatis, quae argumentorum utrinque pugnantium commodorumque atque incommodorum aestimatione certo semper determinari ex datis potest. Nec jam clamoribus res agatur, sed dissentientium alter alteri, aut etiam quisque secum disputans sibi dicere possit: calculemus. Non enim soli Logicorum Syllogismi sed et computistarum rationes reddentium Tabulae, et Arithmeticorum vel Algebristarum dispositiones ac processus, recte, argumenta in formam redacta nominabuntur. Error autem omnis erit vel calculi, vel omissionis alicujus ex datis; et error quidem calculi semper deprehendi atque emendari poterit ex ipsis calculi regulis; at omissionem sive insufficientem enumerationem emendare pertinet non ad formam sed ad materiam, id est non ad artem judicandi, sed inveniendi. Initia autem hujus Canonis, sive artis judicandi, trademus hoc loco constitutis Elementis veritatis aeternae, unde apparebit, an sperari possint, quae pollicemur. Quod si certa demonstratione conficiemus, haec non tantum possibilia, sed et in potestate nostra sita esse; omnium certe mortalium quod sua interest intelligentium voluntates excitari oportet, ad favendum constitutioni tantae artis, sed eorum maxime, qui de maximis rebus deliberantes majore periculo decipiuntur; plerumque enim etiam magni viri post multas rationes utrinque ventilatas, non omnes in unam summam colligunt, cum ea ars addendi rationes, ne quidem satis extet, sed vel prima qua praeoccupati sunt, vel ultima quae maxime adhuc in memoria eorum viget, vel illa denique quae affectibus eorum secunda est, vel denique quo cumque nullum sit periculo salutis periculum majus, de quo deliberare debent omnes; quantivis pretii erit in rebus divinis ac moralibus a ratione pendentibus, circa Deum atque Animam demonstrationes tandem aliquando asse- ­qui, vel plane absolutas, vel moralem certitudinem, aut etiam maximae probabilitatis gradum definientes. Fatendum est enim hactenus in his rebus potius demonstrationum tentamenta, vel simulacra, quam demonstrationes haberi. In publicis quoque negotiis maximum artis usum esse necesse est ut non jam negligenter, neque etiam anxie, et cum multa formidine, sed secure, et quadam fidentis animi tranquillitate agamus, ut solent illi, qui certas in agendo leges sequuntur. Nunc enim [bricht ab]