Aus dem Enchiridium Ethicum von Henry More

novae, ut Ubi est homo? intra sex parietes: supra, subtus, ante, retro, dextra, laeva. Comae capitis vestes. Autumnus horreum anni. Arena murus terrae ( contra mare defendens ). Ignis in aqua inextinctus, silex. Quid est quod nisi clausis oculis videre non possis. Responsio, hunc tibi ostendit qui stertit. Subjiciuntur interrogationes Graecae Nicarii: Nikariou Eroteseis, kai aporiseis ubi: quid anima, quod movetur. Quid sine anima quod non movetur. Item Carphilidis aliae Karphilidos, in illis etiam quaedam ex prioribus Epicteto tributis. Interrogationes huius et responsa uno verbo. Ex. gr. Quid lex? necessitas. Exceptis paucis, ut Quid pulchritudo? pictura naturalis. Janus Pannonius ad animum suum citante Wolfio: nec Te cum porta Cancri egrediere, calentis, Letheae nimium proluat humor aquae. Notat hoc Wolfius ad locum Cebetis impostura iis qui in vitam ingrediuntur errorem propinat et ignorantiam. Num ergo omnes errorem bibunt? Omnes bibunt, inquit, sed alii plus alii minus. Enchiridium Ethicum praecipua moralis philosophiae rudimenta complectens, illustrata ut plurimum veterum monumentis et ad probitatem vitae perpetuo accommodata per Henr. Morum Cantabrigiensem, London excudebat J. Flesher, venale autem habetur apud Guil. Morden Bibliopolam Cantabrigiensem 1668. Dicit in praefatione se amicis editionem hortantibus objecisse virum quendam praestantissimum doctissimumque absolutissimum opus Ethicum, de primaria illa quaestione circa primarias boni malique rationes moliri, quod brevi in lucem proditurum speret. Causas praeceptorum in Ethicis tradendas, esse enim qui hoc seculo mentem humanam ad nihil obligari contendant, praeterquam rectam rationem. Collegi ea fere dogmata quae aliquem calorem in se habent, et velut stimulum ad virtutem. Omnem prensitavi occasionem exponendi ante oculos sanctum illum virtutis sensum, qui etiam Ethnicis tam alte insedit. Virtus est Divinae naturae participatio quaedam; Virtus, Gratia, et Divina vita non nisi nominibus differunt. Ethica est ars bene beateque vivendi. Bene vivi potest, etiam ab eo qui non vivit beate, cum successus actionum a fortuna dependeat. Recte autem Aristotelem et externa bona requirere ad felicitatem, at ipse Morus mox definit beatitudinem esse voluptatem quam animus percipit ex sensu virtutis recteque factorum conscientia. Statuit esse in nobis facultatem quandam agathoeiden boniformem, quae nos naturaliter ferat in id quod optimum, quasi afflatu quodam et enthousiasmo. Unde sint qui in bonum ferantur etiam sine ratione et Aristotelem in Magn. Moral. lib. 2. cap. 8. dicere simile quid tales pati tois enthousiazousi. Nimirum quid sit rectae rationi consentaneum non posse dijudicari nisi per quendam sensum internum; sensum huius rei non habere quosvis, adeoque eos aliter adoriendos, nec ad boniformem facultatem, et sensum Dei, sed ad intellectualem animi partem revocandos. Noëmata Moralia 1) Bonum est quod vitae alicui perceptivae jucundum cum conservatione percipientis. 2) Malum contra, pessimum, si cum destructione percipientis. 3) Species sive gradus vitarum perceptivarum alii aliis praestantiores. 4) Unum bonum potest esse alio praestantius natura, duratione, alioqui nec vita una alia praestantior, nec felicitas una alia major. 5) Bonum eligendum, malum fugiendum, inprimis praestantius. 6) In iis quae nondum experti sumus credere iis qui se profitentur expertos, modo vitam degant professioni conformem, nullaque subsit lucri suspicio. 7) Absentia boni ut octo, eligibilior, ut (praesentia) mali etiam ut octo. 8) Quod certo futurum est rationem habere debet praesentis, utpote quod aliquando revera praesens praesentes occupabit. Estque suppar ratio de eo quod valde probabiliter futurum est. 9) Minus praestantia bona mensurantur a praestantioribus pondere et duratione. Noëm. 10) Praesens bonum omittendum vel minuendum est ex probabili expectatione boni futuri infinitis vicibus praestantioris praesenti, quoad pondus et durationem, ideoque multo minus ex expectatione certa. 11) Praesens malum vitandum ut evitemus malum probabile infinitum. 12) Mens affectibus libera rectius judicat, quam cum impressionibus corporis agitur. 13) Affectuum vehementia gradibus bonorum proportionalis esse debet. 14) Quod tibi bonum praestari velles in datis circumstantiis debes alteri praestare constituto in iisdem, quantum licet citra tertii injuriam. 15) Quod malum tibi fieri nolles, nec alteri facias, quatenus fieri potest sine tertii injuria. 16) Bono bonum compensandum est, non malo. 17) Bonum est homini ut habeat unde bene beateque vivat. 18) Si bonum est ut uni homini suppetat unde vivat, erit duplo melius ut duobus suppetat, et ita proportione de pluribus. 19) Melius est unum hominem non voluptuose vivere, quam alterum calamitose ac misere. 20) Bonum est parere magistratui in rebus adiaphoris etiam citra supplicii formidinem. 21) Melius est Deo parere quam hominibus propriisque nostris cupiditatibus. 22) Bonum justumque est ut suum cuique tribuatur, illiusque usus et possessio ipsi sine molestatione relinquatur. 23) Manifestum tamen est, aliquem ita se gerere posse, ut quod de acquisitione vel donatione suum est, de jure desinat esse suum. Passionem voco quamlibet impressionem corpoream quae rectum judicium impedire potest. Passiones sua natura bonae, et scopus providentiae non minus cernitur in earum usu, quam organorum corporis. Recte Cartesius passiones esse certissimum et solidissimum animae nostrae thesaurum, cum enim in aliis plerisque decipi possimus in passionibus nullus est deceptioni locus, certum est eas esse quamdiu sentiuntur. Perfectissimus vitae status, bonum amare ubicunque sit, malum odisse, etiam cum ad nos non pertineat. Prima affectuum lex, ut in objectum debitum ferantur, contra hanc enormissime peccatur, ut sunt qui se crudelitate oblectant. Lex ut (affectus) sit commensuratus objecto et fini, noëm. 13. Qui affectus tollunt obtinendae tranquillitatis causa perinde sunt ac qui chordas omnes rumpant, ne fiat dissonantia in lyra. Passionum species nemo accuratius enumeravit nec definivit distinctius quam Cartesius. Species passionum Cartesio Admiratio, Amor odium; cupiditas; laetitia moeror. Admiratio passio animae objecti novitate perculsae et attentae. Existimatio admiratio magnitudinis. Despectus admiratio parvitatis. Si hominis alterius est dedignatio aut veneratio. Amans cum obiectum minus aestimat seipso, Amor benevolentia vocatur; cum aeque ac se aestimat, amicitia, cum majoris, devotio. Amor pulchrorum complacentia, (odium) deformium horror. Cupiditas est passio qua in bonum feruntur ut futurum. Spes sine metu securitas. Metus sine spe desperatio. Zelotypia est metus amittendi bonum quod magni aestimamus, ortus a minimis suspicandi causis. Animi fluctuatio est metus errandi. Animositati opponitur pusillanimitas. Audaciae id est animositati in magnis, consternatio. Si malum alteri digno accidit, si leve, irridemus, si grave, insultamus, si indigno, miseremur; si bonum indigno evenit invidemus, si digno, modo id quodammodo ad nos perveniat, congratulamur. Ex bono praeterito desiderium, ex malo praeterito hilaritas. Acquiescentia est laetitia ex opinione facti proprii recentis; poenitentia contra morsus conscientiae est dubitationem, acquiescentiam et poenitentiam ambigens. Favemus illis quorum recte facta placent. Gratitudo est cupiditas benefaciendi illis qui bene fecere. Gloria ex opinione laudis laetitia: Pudor tristitia ex opinione vituperii. Generositas videtur Cartesio qua quis se aestimat ex eo quod se scit virtutem sequi. (Lipothymia) sequens nimiam laetitiam videtur signum esse a natura datum, quod anima nostra majoris sit capax laetitiae et voluptatis quam capiat aut ferre possit praesens huius terrestris corporis status. Si quis oblectare se potest fatuorum ac maniacorum spectaculis et deliriis, signum est ab eo non satis aestimari mentis sanitatem (alioqui non irrideret, quia levia tantum aliorum mala ridemus), sed miseraretur. Nemesis passio de qua Aristoteles in Rhetoricis, condolere iis qui immerito infelices, et indignari iis qui immerito felices, viri est boni. Pudor ille naturalis sive verecundia quae est circa voluptates corporis nos monet, eas non satis dignas esse hominis praestantia, ideoque contemni oportere, ut recte alicubi monet Cicero. Sensus pudoris et Gloriae omnibus insitus, cum tamen maximum turpitudinum (fautorem) habeamus multitudinem, signum est humanum genus aliquando in praestantiore positum fuisse statu. Nullum theatrum virtuti conscientia maius. Concludit Morus, cum affectus hi sint rationi consentanei, et tamen omnem rationis usum antevertant, esse ex quadam inspiratione seu boniformi facultate sive divino sensu, semperque sequi debemus etiam affectus animales, nisi quid melius ratio suadeat. Cap. (13.) artic. 3. citat Morus librum suum de Enthusiasmo, ubi se dixisse ait, quomodo nimis fortis imaginationis errores possint deprehendi. Hoc capite (13.) passionibus has subjicit impressiones corporeas: sensationem, imaginationem, idiosynkrasian consuetudinem, et educationem seu consuetudinem cum notabili affectu conjunctam. Ut educatio ad consuetudinem ita idiopatheia ad idiosynkrasian, scil. cum res affectu peculiari in quasdam res fertur, est idiopatheia; generaliter status corporis connatus, ut qui alius mathematicis alius metaphysicis aptiores reddit idiosyncrasia. Prosopolepsia, seu impressio corporea qua abripitur animus ad amorem vel odium, ad existimationem vel despectum rei vel personae ex leviculis quibusdam externisque circumstantiis. Virtutes prudentia, sinceritas, patientia, quarum illa tou hegemonikou; haec thymoeidous; ista epithymetikou. Nec Pythagorici, nec Platonici, nec ipse Aristoteles laboravere in definienda recta ratione, contenti appellare ad judicium prudentis, id est qui praejudiciis affectuum careat; quemadmodum ait Aristoteles, os an o phronimos oriseie. Sinceritas est virtus qua anima fertur ad illud quod Mens judicavit simpliciter et absolute optimum. Haec est vera simplicitas animae, de qua M. Antoninus ton eis eauton lib. 10. sect. 1. o phile psyche pote mia ese kai gymne kai haple. Unde illa praecepta eiusdem, lib. (4.) sect. 26. seauton me tarasse; aploson seauton: in uno enim nulla distractio, sed perfectus amor, et altissima quies. Unde beatos praedicabant Pythagorici qui hanc analyticam didicerunt, qua possunt omnia hypo mian kai tan autan archan analysai. Iamblic. Protreptic. cap. 4. Et Pythagorici ad Monadem illam seu ad hoc unum cuncta referebant pros to akolouthein Theo. Revera Deum sequi est illud simpliciter optimum constanter persequi. Neque enim quis quatenus creatura, sed quatenus divino quodam imbuitur spiritu sensuque, id quod simpliciter optimum est, sincere constanterque persequi potest; illud enim non ad particularem aliquam creaturam primo pertinet, sed ad Deum communem omnium Patrem legemque universi, quam definivit apud Laërtium Zeno ton orthon logon dia panta erchomenon, ton auton en to Dii kathegemoni tes ton onton dioikesethos; Et Antoninus lib. 8. sect. 54. hortatur meketi monon sympnein to periechonti aeri, alla ede kai symphronein to periechonti panta noero. Patientiae species continentia et tolerantia. Illa qua mens propter id quod simpliciter optimum est molestiam perfert abstinendi voluptatibus. Harum trium primitivarum esse tres derivativas, Iustitiam, fortitudinem, temperantiam. M. Antoninus lib. 5. sect. (27.) vocat mentem nostram apospasma theou Iustitiae species pietas et probitas. Superstitio est impietas qua quis Deum, ita levem aut iracundum putat, ut credat leviculis rebus ad iram commoveri aut placari. Profanitas qua quis audacter omnia jura divina et humana violat, quae aliquando abit in Atheismum, quo nullus animae status pejor. Enthusiasmus est ad interiora ferri exteriora negligere, Ritualitas contra. Citat Morus hic suos libros adversus Atheismum deque animae immortalitate. Sequitur probitas politica, oeconomica, Ethica. Sequuntur virtutes reductitiae: Liberalitas virtus circa pecuniarum usum. Magnificentia circa sumtus sed solos eosque magnos. Gratitudo, rependendi studium. Veracitas talem se exhibere qualis sis, contra Hypocrisis. Candor: in congressu hominum omnia benigne accipere quae ferri possunt, quae secus, decenti libertate reprobare. Contra Morositas, Aristoteli dyskolia et Blanditia sive adulatio. Urbanitas jocorum honestas; agrioi qui non jocantur, qui praeter decorum, scurrae. Fidelitas reddere depositum et stare promissis tunc cum cogi non possumus. Verecundia constans et perpetua decori observatio. Iustitiae est non violare; at verecundiae ne offendere quidem. Decorum Ciceroni lib. 1. de offic. quod consentaneum sit hominis excellentiae quatenus natura eius ab animali differt. Quibus monemur nihil committere natura nostra indignum. Humanitas est virtus qua erga omnes homines benevole afficimur, ex praestantiae humanae naturae sensu, nostraeque communis cognationis. Hospitalitas benevolentia erga peregrinos, vel ideo quod quibus commodis domi fruantur his peregre profecti careant. Comitas est Humanitas in congressu et alloquio. Affabilitas in eo quod alloquentes benigne accipias. Officiositas qua quis paratus ad officiola superioribus aut saltem paribus praesens praesentibus praestanda. Humanitati ^nopponiturö non tantum inhumanitas, sed et affectatio humanitatis, quae est furtum amicitiae, qua alteri affectum extorqueat injuste, quod est rapinae genus maximum, cum nullus sit thesaurus amicitia pretiosior. Amicitia vera est ex genere virtutum; cum vulgaris nihil aliud sit quam paucorum conspiratio contra reliquos vicinos; dum alternis dolis falsisque judiciis vel testimoniis, quibus speciosa amicitiae nomina obtendunt, mutuis inserviunt commodis, magno aliorum incommodo. Et hae virtutes reductitiae ad justitiam pertinebant, ad fortitudinem sequentes. Magnanimitas de qua ubertim Aristoteles, qui recte notat Magnanimos esse in agendo tardos, quod magna temere suscipienda non sint, sed consilio. Lenitas quod injuriis lacessiti non facile irascimur, sed facile a vindicta abstinemus. Generositas ut quis libero suo arbitrio utatur quam optime potest, eoque solo sit contentus, de fortuna vulgique opinione parum securus. Constantia qua nobis ipsis dictis factisque constamus. Diligentia cum quae recta ratione suscepimus statim prosequimur. Frugalitas est parsimonia sumtuum, ob temperantiam et ut quis rebus suis consulat. Humilitas est suppressio inordinatae cupiditatis honorum, ut melioribus vacemus. Modestia virtus quae prima turpitudinis praeludia rejicit. Videtur non omnis virtus intra duo vitia esse: nam justitiae quae sibi debitum postulat, opponitur pleonexia, nimium postulare, at non satis postulare non est justitiae oppositum vitium. Sic in retribuenda mercede dare minorem justa, injustitia, nimis magnam potius liberalitas. Prudentiae sola opponitur imprudentia, sinceritati sola insinceritas, sive late sumta Hypocrisis; patientiae, continentiae et temperantiae, sola impatientia, incontinentia, intemperantia. Si vis et dominium animae eousque augeri posset, ut quoties vellet cujusvis voluptatis aut doloris corporei sensum prorsus supprimere valeret ea anaisthesia foret perfectio. Virtus est extremitas quaedam, secundum id quod optimum est. Virtus non est medium, sed mesolabon; Medii inventrix. Ex eo quod ipse Aristoteles agnoscet mentem affectibus purgatam recte judicare de bonis et malis, sequitur mentem puram immediate discernere pulchrum et honestum, item esse ergo quaedam sua natura pulchra et honesta; tertio frustra disputari an sit aliquid natura honestum, purgandum esse animum, ut scil. id ipsa experientia postea statim appareat. Qui nondum experti sint credere debere expertis honesti pulchritudinem ut caeci colores aliis credunt et conantur oculorum vitiis mederi, ut mox ipsi videant. Sed ita dum mentem purgatam pro regula statuimus, videmur enthusiasmos introducere, dum id rectum putamus quod purgatae menti statim occurrat. Quaeritur ergo porro quae sit velut regula recti, quae debet esse primum quoddam bonum, adeoque et simplicissimum, addo et praestantissimum, normam et mensuram reliquorum. Subjicit haec notabilia: lib. 2. cap. 9. artic. 14. Coelum igitur terramque testor latumque ac profundum mare, nullum in omni natura bonum maius reperiri posse quam amorem illum quem nos vocamus intellectualem, hunc statuimus rectae rationis fontem. Est intima quaedam vita et sensibilitas in Boniformi animae facultate excitata. Hinc Deum supra omnia amat ut summum bonum, perfectissimam pulchritudinem, maximum amorem, quo omnia subsistunt. Creaturas colit et amat, ut quaeque divinae perfectionis particeps est: defectuum et infortuniorum miseretur, et infelicitatis statum restituere conatur in quem a natura Deove destinata videntur. Nullam ergo opus est somniare externam ideam boni. Non est perturbatio animi in hoc amore, sed summa serenitas, et status qualis Deorum immortalium, id est beatorum spirituum; aliquoties utitur hac phrasi et explicatione. Sequuntur Bona externa, id est omnia extra virtutes, quae animi corporis et suppositi ad animum refertur ingenii subtilitas, sed hac notat carere non difficulter, cui prudentia adest, et humani generis amor, propensaque omnibus benefaciendi voluntas. Et ita se consolatur M. Antoninus lib. 7. sect. 67. en oligois keisthai to eudaimonos biosai. Pulchritudo nostra alienum potius bonum quam nostrum, et qua sine speculi ope frui non possumus. Maximum bonorum externorum corporis sanitas, ut ab immanibus cruciatibus immunes simus, Libertas proponenda divitiis; si necessaria suppetant nec paupertas nec servitus admodum metuendae. Nobilitas umbra virtutis majorum in posteros projecta. Quanta esse debet ipsa virtus, cuius umbra post tot secula durat. Aristoteles fatetur: qui in Priamicas calamitates inciderit non esse beatum, etsi nec miserum concedat. Si quis summa licet mala toleret virtutis et eius quod simpliciter optimum est causa alia ratio est. Nec tam ex inani jactantia quam ex vera solidaque animi fortitudine firmaque rerum experientia et praesagio certo censendus est olim Socrates, magnanimam illam emisisse vocem: me vero Anytus atque Melitus occidere possunt, laedere vero non possunt. Lib. 3. cap. 1. recte ait esse qui multum derogari putent humanae naturae perfectioni, si quis natura vel divino quodam fato bonus esset propterea quod ita necessario esset bonus, liberoque arbitrio privandus. Quasi vero Deus minus adorandus esset, quod non potest esse malus. Suppono enim homini qui natura seu divino quodam fato bonus sit, tam impossibile esse male agere, quam homini rationis compoti et nullis calamitatibus oppresso se pugione transfigere. Imo contra haec foret nota herois. Hobbius lib. de libertate et necessitate tollere conatus est liberum arbitrium cuius, inquit Morus, argumentis respondi in de immortalitate animae (lib. 2. cap. 3.). Liberum arbitrium idem est quod Graecorum autexousion, quod idem est, to en auto echon exousian tou prattein; kai me. Quod autem in ipso sit principium agendi convenit cum illo quod hekousion dicitur apud Andronicum in paraphrasi lib. 3. cap. 1. ou e arche en to poiounti pasa. Sed quod in eodem capite subjungit ha de tis poiei hyph'eautou poioumenos, kyrios esti tou poiein kai me, non usque adeo verum. Potest enim quis a se solo moveri, hoc est ab insito virtutis principio, cum tamen aliter agere non possit, nec alio propter validum et efficacem honesti sensum voluntatem suam deflectere. Ita potest vir probus per ingenii corporisque vires hominem innocentem et de se bene meritum ex insidiis occidere: at per vividum honesti sensum quo tinctus est et incoctus, non potest tam immane facinus a se impetrare. Itaque hic quantumvis multis pollicitationibus seu praemiis incitatus sistit ten neurospastian, ut loquitur M. Antoninus imperator (lib. 7. sect. 29), hoc inquam, ab ipso solo est, et tamen non est huius abstinentiae Dominus, ut non possit non abstinere. Concedo posse si vellet agere, sed contendo non posse velle. Strictius ergo quiddam Liberum arbitrium, quam Voluntarium et Spontaneum, scilicet posse agere aut non agere. Itaque Liberum Arbitrium est spontaneum circa ea quae sunt in potestate, seu de quibus suscipitur deliberatio. Posse non agere circa honesta est imperfectio, circa turpia gradus ad perfectionem; magnique profecto momenti est eam in nobis agnoscere. Quam igitur humano generi insitam esse, brevissimis his indiciis, inquit Morus, facile detegemus; nam quod nos mordet conscientia postquam commisimus aliquid quod ante debitam deliberationem, nec sine animi fluctuatione statueramus, hinc patet ita nos aliquando agere, ut aliter tamen et voluisse et egisse potuissemus. Consimilis est ratio de Poenitentia, nam quae affectu correpti scientes prudentesque contra rationem honesti commisimus, eorum postea dicimur poenitere: infortuniorum autem, id est malefactorum quae non est in potestate effugere, ad quae divino quodam fato ordinataque causarum serie, destinati vel irresistibiliter determinati sumus, non poenitet, sed peccatorum culpa nostra cum aliter agere potuissemus, commissorum. Peccatorum autem poenitere quae evitare non est in potestate, idem est quod poenitentiam agere solennem quod non sis creatus angelus aut non sis natus princeps. Denique quod aliis ignoscimus, alios reprehendimus, aliorum miseremur, alios laudamus, inutile est, si nullum liberum arbitrium. Imo quo cuiusque facinus immanius, eo majore dignus foret commiseratione. Duae sunt objectiones, una a praescientia divina, altera a natura boni. Ad prius respondet, ita ut eius responsionem non satis capiam. Alterius difficultatis sensus omnis resolvitur in illum versiculum Nicom. lib. 3. cap. 5. oudeis hekon poneros, oud' akon makar. Et illud Socraticum, pas ho mochtheros agnoei; quasi nihil deesset voluntati ad bonum praeter ipsius cognitionem. Euphyia sive bona ac benigna indoles, virtutis, ac sensus rerum optimarum capax, videtur esse donum naturae, adeoque omnem industriam antecedere. An vero hac euphyia aliqui omnino destruantur, quove id fiat fato, tam ardua perplexaque est quaestio, ut declinare eam prorsus mallem, quam in tam profundum providentiae arcanum meipsum induere atque immergere. Caeterum illi in quibus inest hoc veri summique boni praesagium, in eorum videtur esse potestate pleniorem eius notitiam acquirere, an paulatim eam sinere extingui. Quibus vero extinctus est omnis sensus honesta discriminans et turpia, et in quibus sola viget animalis vita, qua sibi suisque commodis quo jure quave injuria semper consulunt, nec nisi unius generis bona, ea utique quae ad animalem vitam referuntur, sapere norunt, vel si forte alia sapiunt sibi solis tamen sapiunt, seque ipsos quaerunt in omnibus, in hisce concedo voluntatem ad maius quod apparet bonum semper determinari, nec majori eos gaudere libertate, quam ipsa bruta, quorum appetitus ad maius bonum necessario defigitur, cum unicum ipsis sit agendi principium, et unius generis objectum ipsis adversetur. Duplex in nobis principium divinum et animale, illud dictat quod simpliciter optimum est, hoc quod ipsi homini bonum jucundum utile utcunque, interim violetur communis lex, universaque ratio. Horum ergo duorum principiorum conflictus facit liberum arbitrium. Saepe homines quod absolute melius in se perspiciunt, non tamen voluntatem eo inclinant nec vires quarum ipsi conscii exerunt: quamvis sint ipsis satis conscii fuisse in eorum potestate stesai ten neurospastian. Sed dum bellas huius ignaviae causas praetexunt, spem veniae ob divinam benignitatem, et opportunitatem imposterum emendandi suos mores et dilationem eius, quod se posse facere et debere jam nunc ipsi sibi sunt conscii, sed malunt experiri gaudia quae in explendis cupiditatibus sibi praesagiunt. His omnibus humani arbitrii libertatem profitentur. Itaque nihil necesse ut voluntas humana semper feratur ad bonum maius. Quod si nulla alia in nobis foret vita vel lex quam illa qua nobis consulimus, ingenue fateor, quod difficilis futura esset provincia probare ullum in nobis esse liberum arbitrium. Unus quisque suam vitam vivere debet homo humanam, non belluinam. Poenas inferorum non solum religio, sed et apud Platonem philosophia minatur. Possemus corroborare nostram vim, si exerceremus nos abstinere etiam a rebus adiaphoris, cum sentimus nimis placentes, vel assuefacere ingratis sentiendis. Est universa natura Deo plena, bonisque geniis, qui idonea quaerunt objecta in quae erotikon omma defigant, et sinceris animabus singulari ratione opitulentur; simulatque didicerimus agere quae virtutis sunt, nobis se intus adjungit vis quaedam humana major. Magnam vim habet meditari mortem corporis et immortalitatem animae. Hierocles: logo de ortho peithesthai kai theo tauton esti. Nunquam quicquam committamus contra conscientiam propriam, nec minus bonum majori antehabere, contra conscientiam, ut Epictetus cap. 75. Verendum enim ne paulatim et malum bono praeferamus. In singulis quae nobis occurrunt externis, exercitium virtutis quaeramus. Deum ardenter precari. Cicero: De natura Deorum lib. 2. nemo vir magnus sine divino afflatu unquam fuit. Illud Pythagoricum: singulis noctibus ante somnium acta recolere. Praecepta circa sapientiam, cohibendum assensum ante rem clare perceptam. Meminerimus nullius rei essentiam agnosci, sed attributa tantum essentialia. Ea immediate competere subjecto, nec rationem reddi posse cur insint. Ideam cuiusque rei ex attributis essentialibus componi, ad perfectam scientiam requiri non solum ideam distinctam sed et adaequatam, seu cognitionem omnium attributorum essentialium. Cartesius male hominem sola cogitatione definit. Aei agathos estin agathos. Nemo bonus nisi qui semper. Qui minimis indiget, Deo proximus, qui indiget nullo. Si ventri bene, si lateri pedibusque tuis, nil Divitiae poterunt regales addere majus. Paupertati Probae honorem aliquem et observantiam deberi censeto. Frustra viro probo carceris squalorem, frustra solitudinem minaris, splendide habitat, quem divina praesentia semper circumfulget. Coelum ipsum non stultitia petimus sed virtute. Cicero in Somnio: vestra vero quae dicitur vita mors est. Socrates qui nihil se scire ajebat, illud tamen constanter asseverabat, animas esse immortales. Praeclara Mori, capite ultimo: si patientia cares, pro certo scias te occultum semper aut principis, aut patriae, aut religionis, aut horum omnium circumgestare proditorem; si patientiam nactus sis, dic feroculis illis, dic hominum larvis animam humanam nec flammis absumi, nec aquis extingui, nec tortorum lanienis discerpi, nec animam invitam a Deo ac virtute avelli. Reddendum Deo depositum vitae, cum reposcit. Reposcit autem cum salva pietate vivere non possumus. Deum in extremis angustiis non solere deesse suis, vitamque beatam vix in mediis tormentis interrumpi, modo se animus non remittat. Nulla animorum origo reperiri potest in terris. Beata mors et carnificina quae fortes et constantes animas ad tanta gaudia transmittit. Ne qua fraus fiat religioni, credo quae de Deo anima virtute tam praeclara in veterum scriptis, antiquissimae Ecclesiae doctrinae ac veteri Cabalae deberi.