Demonstratio resistentiae et consistentiae telluris

Constat sensu Tellurem esse solidam seu consistentem, id est innitenti renitentem; constat etiam Lucem coelestem radiis rectilineis perpetuo in eam niti: nunc ergo quid ex illo nisu et renisu consequatur, minutatim videamus. Primum omnium quod hinc sequatur, quanquam non ut effectus sed ut praerequisitum hujus renisus, est motus Telluris. Certum enim est ejus quod omnino quiescat, neque resistentiam aliquam esse, ac proinde si totum impellatur quantulocunque conatu loco eoque non imminuto nec detorto pulsum iri, neque consistentiam, ac proinde si per partes impellatur, quantulocunque conatu eoque non imminuto nec detorto divisum iri. Esto corpus abcd quiescens, in quod tendat aliud corpus efgh linea ki, ubi attigerit conabitur impellere totum, quia progredi non potest nisi totum abcd absit. Si vero corpus quiescens sit ablmcd, non impellet nisi partem a bcd, quia hac sola amota progredi potest. Unde si corpus a bcd conatum corporis efgh in locum abcd tendentis impedire ponamus, ut vel locum a bcd non occupet vel tardius occupet, corpus abcd habebit Resistentiam; si vero disjunctive aut totum almc, impulsa licet parte tantum abcd, cum parte cedere, aut si hoc fieri nequeat conatum impellentis vel minui, id est locum destinatum tardius occupari, vel detorqueri, id est destinato tempore alium locum occupare necesse est; corpus almc habebit Consistentiam. Telluri autem nostrae consistentia pariter et resistentia inest. Quod ostendo. Esto corpus A Terra, Radians extra Teram quodcunque B. Radii omnes sunt conatus rectilinei. Ergo radius BC et BD cum intermediis quotlibet, partem terrae EFGH in quam conantur, impellere conabuntur recta BC, BD, et interceptis in locum efgh, et radii BN partem terae IK in locum ik, et radii BO partem terrae ML in locum ml. Quod si assequentur sine renisu partes IK, EFGH, LM magis magisque a se recedent sine fine quanto diutius propellentur, id est quanto longius radii producentur a centro. Cumque idem intelligi possit in quavis parte, et quovis radiorum intervallo, dissipabitur in tot partes magis magisque a se sine fine recedentes, quot sunt assignabilia radiorum intervalla, id est ad sensum in infinitas. Quod cum sensui adversetur, radios aut totam teram A propellere in locum P, aut suum per omnia non consequi necesse est, id est Terra Consistentiam habebit. Ostendam nunc non posse eos propellere Tellurem ex A versus P ac proinde Tellurem etiam Resistentiam habere. Nam si semel Tellus movebitur ex A in P, cum omnis motus coeptus continuetur quamdiu nulla est ratio desistendi, quae hic nulla est, non in Tellure, ita enim jam primo momento resisteret et haberemus destinatum; non extra Tellurem, ex hypothesi, Tellus sine fine ibit in eandem plagam quae est ab A versus P ac proinde sine fine abibit a sidere B, quod phaenomenis adversatur. Si quis autem neget hypothesin, neget inquam nihil esse, id est affirmet aliquid esse extra Tellurem, quod impediat perpetuam motus Terae ex A in P continuationem. Is ut perfecta fiat demonstratio audiendus est. Videamus quid illud esse possit. Erit necessario corpus extra Tellurem quod Tellurem aliorsum propellere conetur. Id corpus aut jam initio cum Tellus exire inciperet ex A, aliorsum propellere conatum est: ac tum vel egit recta eadem PA sed in contrariam plagam ex C versus A ac tunc vel aequali conatu, et proinde Tellus quievit. Sed hoc sensui adversum est, esse corpus aut corpora plura simul sumta quae aequali cum sole conatu in tellurem agant; vel erit corpus aut corpora plura agentia inaequali conatu, ac proinde cum alia linea intermedia eligi ab iis quae sibi directe opponuntur non possit, superabitur, ac tellus tendet ex A in P. Vel corpus aut corpora quae impedimentum praebent[,] agent linea alia ut RA aut QA aut SA vel quacunque assignabili. Ergo si linea RA conabitur[,] imprimet corpori A conatum versus T. Si linea SA[,] imprimet ex A in X. Si linea Q[,] imprimet conatum ex A in U. Hic ergo conatus impressus ab R vel Q vel S si singulos per se spectemus, aut erit aequalis conatui AP impresso a B versus P aut inaequalis. Si aequalis, plaga media eligetur ut si aequales sint conatus impressi AP et AU eligetur via media AX et Tellus movebitur continue in linea AX continuata in infinitum quod aeque phaenomenis adversatur, ac si semper moveretur in linea AP continuata in infinitum, utroque enim modo magis magisque perpetuo elongabitur a sidere B. Si inaequales sint conatus impressi AT et AP aut alter alterum vincet (quanquam imminutus), alteruter ergo qui vincet abducet a sidere B aut media plaga eligetur, sed propior fortiori, ita si ponamus conatum A P esse ad conatum AT ut est angulus TAX ad angulum XAP, eligetur via AX abductura non minus caeteris a sidere B. Si plures conatus concurrant ad divertendum conatum A ut RA et SA perinde erit ac si uno medio QA agant, qui quid efficiat, jam dictum est. Unum restat, ut neget aliquis conatum praevalentem aut viam electam non esse continue abducturam a sidere B. Idque vel quia conatus sit in gyrum seu linea in se redeunte, vel quia sidus B persequatur. Si Linea in se redeunte simul et abibit continue a sidere B et movebitur Linea in se redeunte, possunt enim hi conatus componi in unum. Ergo perpetuo certe abibit a sidere B contra phaenomena; nec conatus alius conatui radiorum a B renitetur. Unum restat ut sidus B tellurem persequatur, sed cum ea sidera plura sint, eaque inter se eundem situm non servantia non persequentur exacte terram, nisi cogitentur circumire, et nunc huc nunc illuc impellere conari, donec ob circuitum impulsus in puncto maneat. Sed sciendum est quovis momento aliquo prodituram, nec in locum priorem redituram, sed genus quoddam Lineae peculiaris descripturam quod hoc loco determinare nihil attinet.