GABRIEL WAGNER UND LEIBNIZ

Übersetzung: Ad thesin I. [column change] α. Si non haec ipsa sit, tamen alia, ab hac [column change] non multum alia, erit, quia defenditur. Si sic: Puncta non sunt partes continui, [column change] β. probandum ex minimis conflatum esse. flatum, Ergo non datur tertium. [column change] γ. aliquid continui, privativum concedo, esse aliquid continui. [column change] positivum nego. δ. Si punctum est tantum negatio ulteri- [column change] δ. quod de puncto dixi, idem de linea et oris progressus, linea et superficies etiam [column change] superficie concedo. Nam dubium non est li-­ erunt tantum negationes ulterioris progres- [column change] neam esse terminationem superficiei, et sus superficiei et corporis: an hoc concedi- [column change] hanc corporis posito terminationem esse ne-­ tur? imo inscriptum triangulum esset nega- [column change] gationem ulterioris progressus. tio ulterioris progressus eductionis laterum ad circulum. Eadem ubique ratio. ε. Totum fortasse non semper cum parti- [column change] ε. Necesse est tamen ut aliquid positivum bus habet eandem naturam; quaedam sim- [column change] sit toti positivo et partibus commune. Cir-­ plicia medicamenta tota aliam ab extorsis [column change] culus et figura ei inscripta, differunt tantum vel partibus habent naturam; segmentum [column change] figuratione, sed intus similia sunt. circuli, vel figurae inscriptae sunt partes [column change] subsistere, et a corporibus separari non pos-­ men possunt omnes. [column change] se. η. Hoc volo: Si puncta tanquam minima [column change] η. Si elementa sumantur pro minimis, li-­ lineae, non sunt ejus partes vel elementa, [column change] nea erit sine elementis. nec sunt quantitates, tunc linea erit sine ele- [column change] punctis esse prius. rum esse elementa negantur, et alia nomi- [column change] θ. Ut natura infinita sit, sufficit data qua-­ lum in mente infinitam fingente, sed et in [column change] vis linea vel alia magnitudine, dari majorem, natura, quae procul dubio infinita est, eam- [column change] nec necesse est ut una sit maxima. Maxi-­ que adeo infinities actu continet. [column change] mum aut infinitum non potest esse unum to-­ [column change] tum, sed est multitudo tantum uno nomine [column change] designata. Ad thesin hanc Paralipomena. [column change] κ. Si punctum mathematicum est divisi- [column change] κ. Punctum non est divisibile. bile, Euclidea ejus definitio erit falsa, non [column change] α. Vox nullum est signum universale, et [column change] α. Moderatio hic consistit in negatione moderationem non admittit: Si admitteretur, [column change] vel restrictione universalitatis. Quomodo thesis haec foret: Quoddam punctum alteri [column change] thesis restringi debeat explicui. non est proximus; quod cum nemo neget, [column change] Concedo et in rectis, quod de arcubus cir-­ sunt proxima, quidni et in rectis se secanti- [column change] cularibus dixi. bus? Sic puncta in circulis et rectis non es- [column change] misi, hoc intellexi de ipsa circuli circumfe-­ torum definitiones essent dandae. [column change] rentia, cujus quaelibet pars est arcus circuli, [column change] nulla vero pars est recta, alioqui foret poly-­ [column change] gonum. [column change] gono. β. Si punctum ab una parte potest habere [column change] [β.] ** non est utrinque eadem ratio. Nam proximum punctum, poterit et ab altera, quia [column change] terminatio arcus BC a sinistro proximam ha-­ utrinque eadem ratio, ** nec tota lineola ab [column change] bet aliam terminationem, nempe arcus AC, altera parte erit dato puncto proxima, sed [column change] sed a dextro aliam proximam habere nequit. tantum lineolae ejus terminus, i.e. punctum. [column change] ma est ipsa lineola ut DC, vel alia, non li-­ puncta, quia inter ejus lineolae elementa ite- [column change] neolae hujus terminus, cum ipsum hoc rum iterumque possent esse hiatus. **** [column change] punctum sit ipsissimus ille terminus. [column change] dari. γ. Dum dicuntur arcus, conceduntur punc- [column change] Ad γ. ta, * quia arcus est linea, cujus elementa ** [column change] α. Omnem actionem credo per motum; * [column change] * omnis actio est motui conjuncta, non si non, dicendum est, quomodo ** igitur fiat [column change] omnis actio per motum. actio; sine sufficiente exegesi vel explica- [column change] ­lum esse motum intestinum, cum nulla sit in I^ma thesis non erat data. [column change] illis extensio, omnis autem motus est in ex-­ [column change] tenso. Interim in Monadibus est actio intes-­ [column change] tina per quam mutatur [earum] status inter-­ [column change] nus. β. Quia thesis non erat data. Ergo trans- [column change] eant nunc. [column change] Praescientia sequitur ex alterioribus cau-­ tiae, quam thesi non datae et desideratae [column change] sis, ex quibus sequitur etiam divinatio. inclusam putabam. Ex sola enim magia ali- [column change] ex natura Dei. tiam autem plane ratione non posse probari [column change] α. Possibilitate metaphysica seu mentali, [column change] Lis est de nomine, possibilitatem definio jure posse concipi vel fingi alium statum, [column change] ex eo quod nulla contradictio implicatur. concedo. Sed possibilitas ista non est vera [column change] * Res multae non sunt aeternae, et tamen quia res sunt aeternae,* et ante aeterna nil [column change] earum possibilitates sunt aeternae. Intelligo esse potest possibilitate vera: ** conceptu- [column change] possibilitates metaphysicas. um autem nostrorum possibilitas est poste- [column change] gine sunt causae coaeternae, ut essentiae a rebus dependent; **** conceptus enim [column change] proprietatibus. nostri conformantur rebus e quibus fluunt, [column change] objectivam, v.g. numerorum. [column change] existendi ab essentiis aeternis accipiunt, ut [column change] phaenomena naturae leges geometricas et [column change] mechanicas sequuntur. Zum auf der Folgeseite des Bogens geschriebenen Text Hoc ipsum ... immutabili, der durch einen Einfügungsstrich dieser Stelle zugeordnet ist, bemerkt Leibniz: gehohrt hinauff wie der strich weiset. Hoc ipsum est in-­ [column change] dicium Essentias esse priores existentiis. [column change] Nam veritates aeternae seu necessariae, qua-­ [column change] les sunt Metaphysicae et Geometriae non [column change] ostenduntur ex observatione rerum seu ex-­ [column change] perimentis, alioqui inductione non demon-­ [column change] stratione probarentur; sed pendent ex solis [column change] ideis, nempe ex definitionibus et axiomati-­ [column change] bus identicis. Et tamen res existentes ubique [column change] has leges sequuntur. Status rerum continue [column change] mutatur, sed leges mutandi sunt aeternae: [column change] pendentque a re immutabili. Connexio conceptuum oritur e connexione [column change] xione objectorum possibilium, seu idearum. Possibilitas metaphysica praeter physicam [column change] arum foret figmentum si non fundaretur in conceptu, non actu seu realiter existere pot-­ [column change] aliquo realiter existente nempe in substantia est. ** Sic Carolus V. impossibiliter potuit [column change] seu Monade primaria nempe Deo. Papa esse, licet mente frustranea facile [column change] taphysica, ad quam sufficit ut aliquid fingi [column change] possit sine absurditate. Existentia talis rei [column change] est figmentum, sed possibilitas ejus non est [column change] figmentum. Cum Imperator Maximilianus I. [column change] viduus deliberabat de obtinendo Papatu, cer-­ [column change] te de re possibili deliberabat. Non quicquid [column change] possibile est, succedit. Essentia non est prior existentia, vel origo [column change] (*) Essentia non est conceptus, nec sem-­ ejus, sed est conceptus (*) de rebus jam [column change] per de rebus existentibus: Est autem semper existentibus, adeoque existentia vel prior vel [column change] existentia origine prior, quia ex ea ratio ei simultanea, et utraque aeterna. [column change] existentiae reddi potest. γ. Ratio, cur alius status esse non possit, [column change] (**) absolute loquendo dicendum est ali-­ (**) non est, quod praesens omnium possi- [column change] um quidem statum esse posse, sed praesen-­ bilium sit optimus (pessimus enim videtur) [column change] tem tamen existere quia ex natura Dei se-­ sed quod alius in se, necessitate naturali et [column change] quitur ut perfectissimum praeferat. interna, esse non potuerit. [column change] * Imo haerent in mente divina, quae est mente haerent, non in rerum natura, ergo [column change] prior rerum natura. non est vera, sed ficta possibilitas.* [column change] α. Perfectione physica, concedo, nam usu [column change] Etiam Moralis perfectio est perfectio phy-­ etiam naturalia proficiunt; Sic natu majores [column change] sica intelligentium. filii, quia natura virginis parere adhuc non- [column change] Uti intellectus perfectior circa machinas nae nec malae sunt moraliter, ergo huc non [column change] facit nos melius circa machinas operari, ita pertinent, quia voluntatem virtuosam vel vi- [column change] intellectus perfectior circa virtutum objecta, tiosam oppono intellectui; hunc autem per- [column change] facit ut voluntas magis secundum virtutem fici fassus sum, illam nego; illa autem est [column change] operetur. hoc nobilior, ergo respectu illius, non hujus [column change] Sed et intellectus perfectionem negare [column change] Omnis perfectio substantiae acquisita in possemus, quia ad tempus tantum perficitur [column change] perpetuum ei proderit cui est acquisita, etsi durante planeta, destructo eo vel vortice, no- [column change] interdum usus tempore aliquo interrumpa-­ voque existente, intellectus novorum inco- [column change] tur. Uti motus non perit, ita nec perfectio. larum primus iterum crassus est, et ab initio [column change] non sit, tamen non displicet. In rebus parti-­ abo, quia mulieris et totius mundi partus dis- [column change] cularibus multa obstant, quo minus continue pari fortasse se modo habent. [column change] perficiantur, mundo nihil obstat. Ad thesin VI. [column change] α. Flexibilitas et liquiditas obtinet, posse [column change] fortasse inde motum fieri, Zu Flexibilitas ... fieri bemerkt Leibniz zunächst und streicht dann wieder: Fluiditatem pono, non ut motus inde fiat, sed [bricht ab] sed non, certo [column change] sufficit liquiditas. vacua, praecipue cum non unus in mundo sit [column change] gandas actiones in infinitum, alioqui non quam tot motuum mixturae et confusioni. [column change] quidlibet ageret in quodlibet, nec daretur [column change] perfecta Sympathia. β. Liquiditas confert ad motum, sed quae- [column change] Ostendendum potius esset non sufficere ritur an sufficiat, an non simul requirantur [column change] fluiditatem. Sunt tamen plures rationes, cur spatiola interjecta. Ergo probandum est haec [column change] plenitatem atque adeo fluiditatem asseram. non simul requiri. [column change] Ex his una est, quod semper existit quantum [column change] plurimum potest. Unde sequitur, si vacuum [column change] non sit necessarium, etiam non esse. Paralipomena [column change] Particulae materiae (ut omnia in mundo) [column change] * Hinc tantum sequitur alia forte fluida, sunt irregulares latera sibi non claudentes. [column change] vel alioqui heterogenea esse interjecta. Ergo spatia manent interjecta. * [column change] ribus), 1. uncis, et implexitatibus qui hic [column change] Omnia forent unum frustum, si non di-­ essent unum frustum nec mundus e multis [column change] versi essent partium motus. Ita pisces in pis-­ esset aggregatum. [column change] cina non sunt unum cum aqua frustum, nisi [column change] pisces cum aquis ponantur congelari. Thesis VII. [column change] Laetitia est sensus perfectio. [column change] Thesin sic concipio: Voluptas est sen-­ Obj. Gradus perfectionis sensus, sunt sen- [column change] sus perfectionis. Laetitia autem est volup-­ satio, cogitatio, intellectus: Tristitia, laetitia [column change] tatum, quas percipimus, excessus supra do-­ etc. tantum sunt modi sensus et qualitates in [column change] lores. Hanc explicationem objectio non ferit, aliam qualitatem quantitate seu gradu non [column change] sed potius illustrat. degenerantes. Ergo laetitia non est perfectio [column change]

Ex responsionibus meis possent subinde elici novae theses, quibus distinctim objectiones accomodari possent, ut confusio vitetur.

Utile autem erit paulo diductius scribi, et saepe novam lineam inchoari. Nil opus est periturae parcere chartae.

Cum finis collationis sed rei illustratio, et indagatio veritatis danda est, utile erit rem ita institui, ut nos profecisse agnoscamus.

Itaque optimum est nihil de quo dubitari facile possit, afferri ab objiciente sine addita ratione.

Utile etiam est objicientem notare quando et quousque sibi sit satisfactum vel non; et quid adhuc potissimum praestandum videatur ut sibi satisfiat.

Ita enim apparet collationis fructus.

Certe circa minima partesque in continuo nullam puto superesse difficultatem cui ex dictis non facile satisfieri possit.