LEIBNIZ AN GERHARD MEIER (BREMEN) FÜR JOHANN EBERHARD

SCHWELING

[l ]

Responsio Am Kopf von L¹ von Leibniz' Hand: Ad Suelingii responsionem Censurae Huetii oppositam ad celeberrimi Huetii censuram Cartesianae Philosophiae videtur scripta a Viro doctissimo et in Cartesii libris bene versato, sed nescio, an aeque exercitato in veritate proprio Marte inquirenda.

Principium illud toties decantatum: Quicquid clare distincteque percipio, verum est, nobis parum prodest, quamdiu non satis exhibentur criteria clari et distincti. Cuilibet sua somnia admodum manifesta videntur. Veras notas praxi aptas explicuimus aliquando in meditatione de veris falsisque ideis. Malebranchius fassus est, nullam se habere ideam distinctam Mentis et cogitationis, quam caeteri Cartesiani sibi habere videntur. Alii dubitant an corporis ideam distinctam habeant.

Praeceptum Cartesii de difficultate in partes secanda, aptas ad eam minuendam etiam parvi momenti est, quamdiu ars secandi, hoc est, vera Analysis non est explicata. Nam qui juncturas non novit, is in secando potius laniat, quam anatomen exercet. Ita fit, ut imperitus Analyticus rem in partes minime convenientes resolvendo augeat sibi difficultatem, uti experiuntur, qui difficilia problemata in Mathesi non recte aggrediuntur.

Tertium Cartesii praeceptum, ut a simplicibus progrediamur ad composita, probum est, sed cui non dictus Hylas? At ne sic quidem multum proficitur sine artificiis a Cartesio non explicatis. Nam qui iter illud a simplicibus ad composita instituet, sine magnetica quadam directione, is diu per minuta vagabitur, et ob brevitatem vitae tarde admodum aliquid reconditum et tanto molimine dignum praestabit.

Quartum praeceptum, de perfecta enumeratione facienda et plerumque difficile, et saepe inutile est, cum quaedam ad scopum sufficere soleant, itaque id potissimum artis est, combinationes utiles ab inutilibus secernere.

Valde igitur falluntur Cartesiani, qui putant se Cartesii Methodum seu inveniendi artem in ejus scriptis tenere. Cum ipse alicubi in Epistolis sese eam suppressisse fateatur, nec Methodum suam sed de sua Methodo scribere, ac specimina ejus tantum exhibere voluisse protestetur.

Licet autem non putem Cartesii Methodum inveniendi fuisse perfectam, uti res ipsa docet, cum videamus eum ad multa, quae nunc in proclivi sunt, adhibito licet studio pervenire non potuisse, non dubito tamen quin praeclara quaedam artificia habuerit, quae cum a sectatoribus ejus ignorari soleant, non mirum est, si Interpretes potius Magistri quam Naturae agunt.

Haec igitur non eo animo dico, quasi spernam Cartesii doctrinam, aut Cartesianos; libenter enim fateor scientiam humanam progressus non contemnendos hujus Viri opera fecisse, et Cartesianum (quoties inanis fiducia abest) aptiorem esse ad progrediendum ulterius, quam eum, qui nil nisi Scholae placita novit sed quod video plurimos ubi Psittacos Cartesii agere didicerunt, nullo difficultatum superandarum experimento capto, sibi videri jam conscendisse.

Edita doctrina sapientum templa serena; quo nihil magis veris profectibus adversum, et cum generis humani damno conjunctum est, dum praeclara ingenia (quae passim inter Cartesianos agnosco, nec autorem responsionis in minimis habeo), a vero studiorum labore, quo augere possent scientias, ad frivolas repetitiones inanium placitorum traducuntur.

Quod Censuram Reverendissimi Episcopi Suessionensis attinet, multa merito admonuisse mihi videtur, non nego tamen alicubi relictum Cartesianis justae defensionis locum. Sed efficacissimum respondendi genus erit, audire monentem, inanem sui opinionem deponere, ineptum et litigiis natum, ac saepe in Republica periculosum sectae studium abjicere, praeclara veterum recentiorumque inventa Cartesii meditationibus adjungere, Cartesium non transcribere tantum sed et imitari, et (quod ille fecit), adjicere aliquid ad humanas opes, longiusque proferre gradum, cum tam multa agenda restent, ut quae Cartesius vel alii fecere, exigui admodum momenti hactenus videantur.

[L² ]

Joh. de Raei Amstelodamenses de interpretatione disputationes elaboratissimae laudantur a Dn. Sweling in responsione ad Censuram Huetii pag. 434.

Hodie apud Anton. Ericum Deneken nonnullae asservantur Epistolae Cartesii ad Rod. Dozennium.