LEIBNIZ AN GIOVANNI BATTISTA TOLOMEI

Reverendissime Am Kopf der Seite: Al R^mo Padre il Padre Tolomei della Compagnia di Giesù Teologo insigni e Professore nel Collegio Romano etc. Pater

Miraberis Leibniz hat angemerkt: Ad Fantonum adhuc haud dubie audaciam ignotae manus, praesertim si exciderit nomen meum, quod vererer magis, nisi doctissimus Fantonius vester non ita olim in suis ad me literis, etiam Tuae in me benevolentiae meminisset. Itaque cum ille extra urbem fortasse agat, ausus sum ad Te confugere, cujus favore propius utar, si pateris, ac gratissimam simul Fantonii notitiam conservabo.

Miro res vestras Sinenses noscendi studio teneor; valdeque opto discere recte ne appulerit optimus doctissimusque juvenis Laureatus, quem cum aliis praemiserat Grimaldus; sed maxime an ipse tandem Grimaldus magnum iter ex sententia confecerit. Erat Warsoviae Kochanskius ex vestris, Regia Bibliotheca, vetus mihi amicus. Per hunc ipsius Regis jussu curavi literas Grimaldo mittendas in Persidem, et Vota vester vir magnus et Regi Sarmatarum inprimis carus, Regis nomine significari mihi voluerat, rationem eorum quae desideraveram habitum iri. Sed diu est quod nihil amplius accipio a Kochanskio, ut vitae metuam optimi ingeniosissimique senis, qui in rebus Mathematicis eminebat inter primos, postremoque ad Medicinam et naturae venationem curiositatem et suam et Regiam verterat. Itaque adhuc ignorare cogor, an literae meae Grimaldum deprehenderint apud Persas. Rogaveram inter caetera magnum hunc virum, ut quando ipsi terrestre ad Sinas iter molienti transeundum per Usbekios esset, aliosque orientalis Scythiae prope abditos hactenus populos; vellet inquirere in cujusque gentis linguam. In eamque rem proposueram, ut oratio dominica, quae vulgo Pater noster appellatur in linguam gentis translata, latinis, vel aliis notis characteribus exprimeretur, cum versione interlineari. Pertinere hoc ad majorem Dei gloriam (praeclarum symbolum vestrum), ut omnis denique lingua Dominum laudet. Sed et fructum curiositatis ad Geographiam et Historiam perventurum; nam ex linguis agnosci tum originem tum et cognationem populorum. Quodsi linguarum specimina aut servassent nobis veteres aut nostri peregrinatores diligentius annotassent, multa nunc agnosceremus, quae tenebris involvuntur. Sunt enim linguae antiquissima generis humani monumenta, nummis, saxis, libris ipsis omnibus anteriora, traditione quadam conservata. Et cum ex Scythia interiore, Cimbros, Teutonas, Gothos, Alanos; Polonos, Bohemos caeterosque Slabinos; tum Hunnos, Avares, Hungaros; denique Persas olim, postea Turcos, Cumanos, Bulgaros, Tataros prodiisse partim indiciis partim argumentis constet; et Europa atque Asia plus semel a Scythis sit inundata; major mihi est curiositas noscendi linguas remoti septentrionis, quanto magis hactenus ignorantur. Itaque desiderarem orationem dominicam habere verbis gentium omnium, quas Magnus Dux Moscorum imperio tenet, a Russia sua usque ad confinia Sinarum. Deinde et earum quae inter Moscos, Persas, Indos, Sinas, et orientalem Oceanum collocantur. Suffecerit tamen nonnihil horum assequi. Est aliquid prodire tenus, si non datur ultra. Res magnae et amplae non nisi per partes et paulatim conficiuntur. Equidem per amicos egeram apud viros doctos Collegii ad Fidem propagandam conditi, sed infra spem fructus fuit, nam habebam [omnes] fere orationes dominicas quas inde accepi. Quin et quae Megiserus olim collegit, et Mullerus ampliavit, habeo; sed ibi quae maxime vellem desiderantur. Utile esset in unaquaque lingua indiculum addi vocabulorum, quibus exprimantur partes quaedam humani corporis, numeri, nomina cognationum, victus et vestitus, elementa et meteora aliaque paucula cunctis mortalibus obvia. De characteribus literarum non aeque sum solicitus, nam hi fere ascititii sunt, et multo linguis posteriores. Nec tamen asperner.

Fantonius vester, intellecto desiderio meo rescripsit, probantibus Summo viro praeposito Generali vestro, et secretario ejus Estrixio, celeberrimi nominis viro, curaturum sese, ut vestrorum studio passim per orbem istae nobis notitiae conficerentur. Addidit Te inprimis favente huc itum, cujus et coram favorem inprimis sum expertus, quando praeclaro illo Grimaldo in Domo vestra familiarius uti mihi licebat. Sane Verjusius vester Cressii Comitis in his oris olim Legati Regii frater, magnae merito apud suos autoritatis, nescio unde intellecto studio meo, Observationes Patrum Gallorum ad Sinas Regia autoritate profectorum, Lutetiae editas dono mihi nuper transmisit. Papebrochius quoque, magnum in literis nomen, cui tantum debet sacra civilisque Historia, tot ditata monumentis, tot illustrata disquisitionibus, jam a multis annis mihi favet. Ut intelligas non novam mihi vestrorum gratiam esse; nam antiquiores illas notitias, Athanasii Kircheri, Honorati Fabrii, Joh. Gamansii, Francisci Lanae, quorum omnium et literas habeo, recensere non est hujus loci. Quae cum ita sint audeo libentius implorare opem vestram in iis obtinendis, quae nemo possit rectius, nemo velit studiosius. Nec dubito quin hortatore Fantonio jam coeptum sit in hoc negotio agi, quantum ex ipsius literis intelligo; et scio ad fructum aliquem curiositatis nostrae capiendum, mora opus esse. Consultum tamen, immo necessarium judicavi, vobis in urbe domina multa et magna agitantibus, rei per se facile animo excidentis, nec quicquam in se quod urgeat habentis, memoriam renovari literis ad Te meis, qui pro exquisito judicio tuo facile ejus vim intelligas, et pro meritissima autoritate non frustra commendaveris.

Sed misso tandem hoc negotio, scias velim nihil mihi accidere gratius, quam insignium Virorum labores literarios resciscere posse, quibus doctrinae publicae thesauri augeantur. Eaque in re ita affectus sum, ut non quaeram cujus sint generis quae dantur, sed cujus sint saporis. Nec tantum Historia et Mathematicis studiis delector, sed et si quid in jurisprudentia, in Medicina, in recondita philosophia, in sacris denique literis egregium prodit, lectorem praesto magis curiosum, fateor, quam intelligentem. Sentio tamen hac studiositate me nonnihil in plerisque profecisse. In Mathematicis praeter singularia quaedam inventa novum produxi Calculi genus, quod Hugenius ipse aliique insignes viri frequentare incipiunt, cujus ope quae Algebram non patiebantur (ne illam quidem quam Vieta et Cartesius coluere) analysi subjiciuntur. In Historia multa erui ex ineditis monumentis quibus origines Brunsvicenses illustrantur. Volumen etiam edidi quod Codicem juris Gentium Diplomaticum inscripsi; in quo Tabulae rerum magnarum authenticae, pleraeque ex Manuscriptis editae, continentur ab anno 1100 ad ann. 1500. Et nunc continuationem molior pro superiore seculo ac nostro. Caetera in jure edita hic non memoro, nec mechanica nunc physicaque attingam. Quid occasione commercii literarii cum Paulo Pelissonio illustri apud Gallos viro ad philosophiam veterem vindicandam a me sit productum in medium, ut praesentia realis in Eucharistia contra illos asseratur, qui corporeae substantiae naturam in extensione una collocantes, totum hoc mysterium sustulisse, certe labefactasse multis videntur, alias dicam. Nam insignibus in Gallia viris, et novae philosophiae scientissimis visus sum attulisse aliquid inexpectatum ad lucem veteribus placitis inferendam, quibus velut inanibus et sensu carentibus hactenus recentiores in Gallia inprimis, insultabant. Itaque jam complures objectiones ad me sunt delatae, quibus non incommode visus sum respondisse. Sed haec ideo de nugis meis refero, ut Te ad aurum pro aere reddendum, id est ad vestra literaria memoranda, si vacat, invitem. Italice scripta lego magna cum voluptate, atque ita scribunt plerique ex Italia amici, sed ego etiam ingratiis meis cogor apud ipsos Latino sermone uti, cum nondum satis profecerim vestro.

Adjectas ad Fantonium curari peto. Quis nunc in continuando Alegambio occupetur libenter intellexero; quemadmodum et quo sit loco Historia Societatis. Optarim etiam renovari utilissimum vestrorum institutum, nescio cur intermissum, edendi literas Patrum annuas ex remotis gentibus scriptas. Sed desinendum est loquacitatis, venia ejus tamen prius petita quam ut sperem summa humanitas Tua facit.

R^mae Paternitatis Vestrae obsequentissimus Cultor

Dabam Hanoverae 27 Decemb. 1693. Godefridus Guilielmus Leibnitius.

P. S. Ineuntis anni solenne literis votum facio, ut Te in multos alios Deus O.M. florentem servet.