LEIBNIZ AN PETER LAMBECK

Illustris Am Kopf der Seite: Ad Lambecium. et Ampl^me Vir

Redeo ad Te quoties ad Caesarem. Ad Caesarem vero quoties subnascitur aliquid, quod non dignum quidem majestate ejus, quid enim tale in me cadat, at honori tamen et auspiciis debitum videri possit. Cum enim nuper Em^mo Electori Moguntino ostendissem progressum operis nostri quod ad emendandam Jurisprudentiam, quousque in hominum privatorum potestate est, suscepimus, visa res est tanto Principi eousque jam provecta ut Sacrae Caesareae Majestati Domino nostro omnium Clementissimo proponi possit, imo debeat; pollicitus est liberalissime commendationem suam, jussitque jam jam Moguntia Herbipolin abiturus transmitti sibi isthuc libellum memorialem ad Caesarem, inde sua commendatione munitiorem ad vos iturum: addidit etiam (quanquam hoc jam tum facturus eram) ut ad Te scriberem, quem tuo merito magni facit. Ego de instituto nunc quidem nihil ad Te amplius, sic satis enim dilucide in ipso libello memoriali expositum, partim etiam Tibi dudum cognitum est, nisi quod egregii passim viri Germani pariter exterique literis partim ad Cl^mum Lasserum partim ad me datis, non judicia tantum benigna tulere, sed et crebros stimulos admovere.

Addam potius nonnulla, de aliis quibusdam curis meis quibus Juris studium interstinguo, suetus mutatione laborum uti pro quiete. Ac inprimis rerum mathematicarum ac naturalium perquisitione delector valde, tum quod solidis quibusdam ac minime umbraticis notionibus animum implent, tum quod deprehendi non raro incognita hactenus, generi tamen humano profutura solent. Ea fini novis libris experimentisque invigilo, cum egregiis passim viris, in Italia RR. PP. Kirchero et Lana, in Germania Gerickio, Conringio, Reinh. Blumio, Ludolpho, Strauchio, Thomasio, Weigelio, Kochańskio S.J., Mauritio, Boeclero, Bosio, Nitschio, aliisque compluribus, in Gallia Carcavio Bibliothecario Regio, Ferrando aliisque, in Anglia Oldenburgio Soc. Reg. Secretario, et Wallisio, ut in Batavis Graevium, Velthusium et Diemerbrockium, in Dania Beringium non memorem, commercium literarum colo, a quorum plerisque literas nec exiguas nec raras, subinde accipio. Excogitavi quin etiam Hypothesin quandam physicam novam, quae ex unico quodam universali motu in globo nostro supposito, nec Tychonicis nec Copernicanis aspernando pleraque naturae phaenomena singulari simplicitate repetit. Suppono enim subtilissimum aetherem, corporibus mundanis interfusum, gravitatis expertem (aëre, quippe qui crassus est et ponderari potest, subtiliorem) cum luce diurna quotidie ferri circa globum telluris (quod perinde evenit sive sol sive tellus moveatur). Ex hoc motu satis forti quippe qui 24 horis tot miliaria absolvit, sequi statim tria potissima naturae phaenomena: Gravitatem, Elaterium et verticitatem magnetis, Gewicht, Feder, und Compaß. Nam aether subtilissimus illa celerrima ventilatione res crassas interspersas, subtilium motui se accommodare motui ineptas, eumque proinde turbantes, aut disjicit quantumque potest admovet subtilitati suae (: hinc vis Elastica seu restitutoria tum compressorum, tum (quia tensio unius est compressio alterius) tensorum, ut cum primum possunt sublato impedimento, totius velut aetheris nisu, ac proinde vi maxima restituantur in statum priorem :), aut si disjicere non possit, aut non ultra iri, quoties scilicet fluxu quodam intestino ac velut fusione vitraria ab ipso aethere in tellurem resistentem agente, orta, in bullas quasdam, filamenta, aliave vasa firmantur, nec ab externa tantum vi compressa sunt, dejicit in eum locum, ubi minus turbatur circulatio, seu potius facilius turbationem patitur, quia et ibi minus fortis est, id est versus centrum, hinc Gravitas. Si vero aliqua nec disjici nec dejici possint, verti tamen facile huc illuc circa centrum medium, atque ita aetheris motui ab oriente in occidentem tendenti sese opponant, tunc ab eo collocantur in eum statum, in quo omnium minime se orienti opponunt, et quasi in aequilibrio tenentur, inter septentrionem nimirum et meridiem, hinc directio magnetica, in aliis quoque rebus, sed in magnete potissimum et ferro prae aliis rebus conspicua, peculiari sine dubio partium pororumque textura (quemadmodum vitrum magis, quam alia opaca etiam tenuiora lucis capax) aetheris eum in fodina utique jam tum ab ortu penetrantis motu ita formata, ut certae partes constanter in mundi plagas certas dirigantur.

Ex hac jam Hypothesi pene omnia naturae phaenomena deduco, motus maris et ventorum status, causas lucis et colorum, frigoris, caloris, duritiei et variorum cohaerentiae graduum, experientiae Hydrargyri per Torricellium vel Valerianum M. repertae, sclopeti ventanei, et experimenti Magdeburgici, in quorum altero vas aërem nimium cum potest ejicit, altero exhaustum vi etiam majore resorbet. Quod ex hac aetheris circulatione compressa rursus disjiciente (exhausto autem uno aliud compressum sit necesse est) evenire ostendo, et hinc pene omnium mirabilium naturae actionum, deflagrationum, fermentationum, displosionum, reactionum, solutionum, praecipitationum, et inprimis pugnae inter ignem et aquam, ^&.su et nitrum, acidum et alcali causas repeto. Nam bullae plures insensibiles, consistentia diversae, aliae nimis exhaustae aëre crasso, plenae aethere subtili (quod est Alcali), aliae nimis aëre plenae ac distentae, aethere carentes, instar sclopeti ventanei, quod est acidum, commixtae tantas turbas excitant, dum una ejicere potest, quod altera sorbere. Propone Tibi aliquot recipientes Magdeburgicos exhaustos, tum aliquot sclopeta ventanea onerata, omnia vitrea, in unum locum conjici et ad rupturam usque commisceri, quantus tum strepitus tumultusque futurus sit, facile cogitatu est. Unde unicam etiam regulam methodi medendi constituo, imo mutandi aliquid (aliter quam crasse et mechanice) in natura, fundamentalem, exhausta plenis distentisve et contra (sed proportionati gradus, alioqui non sufficient), ac proinde acida volatilia, vel mercurialia alcalibus mercurialibus, sulphurea seu media sulphureis, salina seu fixa salinis, contraria contrariis substantia, similia similibus gradu (si omnia implenda sunt, secus alii pro re nata gradus adhibendi) in statum quietis reducenda seu curanda esse. Etsi interdum gradus defectus numero pensari possit, interdum non rei ad quietem reductione, sed majore minoreve violentia opus sit, quibus casibus omnia proportione accommodanda.

Haec mea Hypothesis clara satis, et facilis et universalis, majore quam sperabam applausu ab exteris recepta est. Quidam magnae famae experientiaeque vir exerte mihi scripsit, nullam unquam se legisse verisimiliorem. In Anglia Societas Regia, ita scribente mihi Cl^mo Oldenburgio, recudi jussit, qui et judicia quaedam admodum benigna nec tantum generali quadam caeremonia potius quam censura defungentia, sed ad particulares approbandi causas descendentia transmisit. Quemadmodum etiam non nullas objectiones placidas accepi, iisque respondi.

Vides quales soleant esse curae meae pomeridianae. Quibus hoc unum addo, ut appareat esse, quae non subsistant tantum intra speculationes, nimirum reperisse me rationem quandam mirabilem, universalem, terrestribus aeque ac coelestibus applicabilem, metiendi ex una statione certius etiam longiusque quam ex duabus imo 100. Id est, ut oculo licet immoto manente, certa ratione nosse possim objectum, dummodo videre possim, etsi ignorem quanta sit ejus vera magnitudo, item ut simul inveniam etiam quanta sit res, etiamsi non aliunde praenoverim distantiam, adeo ut ad Saturnum usque methodus mea, si non et in fixis, adhiberi possit, cum tamen vulgaris ex duabus stationibus per parallaxes aegre ultra Lunam fida sit. Quanta autem hujus inventi utilitas sit in terra, res ipsa clamat, cum non semper stationes pro lubitu eligere sit in potestate. Sunt et alia suo tempore futura maturiora, sed hoc, quia aliquot egregiis mathematicis obtuli, qui paralogismum non reperere, credo non omnino irritum fore, ac proinde ubi elaboravero, has inventorum meorum primitias Sac. Caes. Maj. aliquando inscribam, praesertim si favore tuo aditus ad eam nugis meis sternatur, spesque Caesareae gratiae non inanis ostendatur. Et posse Te prodesse constat Vir Ampl^me, et velle credo. Nec despero quin tua quoque commendatione intercedente effici possit, ut Sac. Caesarea Majestas annua aliqua liberalitate studium hominis publico sese impendentis faveat. Nam aliquot vocationes ad Academias aulasque, satis honestas, declinavi, ut coepta constantius persequi possem. Gratum me et beneficii memorem fore nunc sola verba habeo quibus tester. Indolem meam ab omni fuco alienam Ampl^mi Viri Linckerus et Gudenus Tibi testabuntur. Vale, Vir Illustris et Ampl^me, et quod Te facere non dubito fave

Clienti Tuo G. G. L. L.