LEIBNIZ AN PIERRE DE CARCAVY

à M^r Carcavy.

Illustris et Ampl^me Vir

Literas Tuas recte accepi, humanitatemque respondendi homini ignoto gratus colo: spero interea venisse in manus tuas etiam libellos quos misi, et inter eos Schediasma meum duplex, Theoriam motus abstracti et Hypothesin Physicam novam, illustribus coetibus, illud vestro, hoc Anglicano inscriptum.

Illud compositionem continui ad summam claritatem redigit, Geometriam indivisibilium Cavalerii demonstrativa ratione vindicat, demonstrationum admirabilium hactenus incognitarum de natura mentis ex natura Anguli et Conatus fundamenta jacit, cui vera cogitationis notio, et ratio immortalitatis superaedificari potest, denique rationem attingit, omnes lineas figuras et motus ex abstracti motus legibus definiendi. Unde et lentium secundum sectiones Conicas elaborandarum ratio, verbulo tacta pendet.

Hoc abstracta Concretis, Geometriam Physicae applicat ostenditque non posse aut aegerrime posse Phaenomena Mundi cum abstractis motus Legibus, Experientiamque cum ratione conciliari, nisi adhibito quodam Spiritu universali, vitae motusque velut prv́t^v dektik^v̀ quem sive aethera sive quintam essentiam, sive animam Mundi, sive materiam subtilem voces perinde est. Pleni sunt Platonicorum, Stoicorum; veterum, recentiorum; Chemicorum, Democriticorum, imo et Orientalium libri fragmentaque. Etsi enim nonnulli absurdiuscule interpretati pro incorporeo venditaverint, satis constat tamen, nihil aliud esse prudentibus hoc pneỹma, cui intellectum tribuere nihil necesse est, quam subtile corpus. Hunc ergo, cum agnoverint pene omnes; qui tamen originem motus in hoc spiritu, modumque agendi omnia in omnibus explicuerit satis, est, quod sciam, nemo. Mihi ergo in mentem venit, non tantum motum ejus universalem esse a gyratione solis circa centrum suum, sed et determinationem motus in globo nostro esse a concursu duarum circulationum solis et telluris, neque enim nisi a plurium occursu varietas. Horum ergo silicum conflictu generatur ignis ille invisibilis, omnia nostra permeans, totumque globum quousque nobis nosse datum est servans in perpetuo fluxu, aëris instar nostri, igne supposito, porisque insinuato, pavonia colorum varietate in lebete bullientis. Bullientis inquam, nam bullitio rerum igne liquescentium, in perpetua bullarum generatione et interitu, transfiguratione, unione plurium parvarum sibi appropinquantium in unam majorem, dispersione unius nimis tumefactae in plures parvas, mirabili circulatione consistit. Idem in fermentantibus sua sponte liquoribus, in aqua spumescente, imo in simplicissima artium semiphysicarum vitraria apparet, ubi ex ignis motu circulari, spiritus recto (ut telluris circulari, radiorum solis recto) vitra simplicissimum artificialium genus parantur. Similiter ergo telluris nostrae intima bullitio fluxusque insensibilis, quem circulatio ejus, solaribus radiis penetrare conantibus sese opponens efficit, gignit bullarum insensibilium figura, amplitudine, crassitie laterum, interceptae materiae subtilis (crassaeve) quantitate, variantium quandam infinitatem. Quae res optime concordat meae motus abstracti theoriae, ubi ostendi cohaesionem originariam, qua velut fornicantur quaedam insensibilia corpora primo dura (quod nobis intelligentiae causa supponere sufficit, alioquin enim nihil prohiberet esse progressum in infinitum ac velut novos in qualibet atomo mundulos), quorum implicatione firmantur secundo dura, esse a motu earum in se redeunte circa proprium centrum. Nam etiam globus telluris non esset unum continuum, non globus, non opponeret sese radiis solaribus, non oppositione illa gigneret globulos seu mundulos seu terrellas particulares; seu bullas: sed a radiis solaribus instar vacui, permearetur, nisi circularetur circa proprium centrum. Nihil enim opponi potest motui, nisi motus, nec differt corpus a corpore nisi per motum, neque ergo cohaesio nisi a motu optimeque ab in se redeunte. Quomodo autem motus faciat cohaesionem, geometrico rigore in abstracta motus theoria ea ratione confectum est, quae hactenus quod sciam nemini in mentem venit. Hoc jam supposito ortu bullarum, explicata rerum sensibilium Elementa habemus.

Nam Bullitionis hujus perpetuitas facit perpetuo alias res sensibiles oriri et crescere alias decrescere et evanescere. Quia, ut dixi, in liquido (sive per se, sive per ignem liquefacto, id est in re fluxum quendam et motum intestinum habente) cum bullae minores sibi appropinquant, nisi rumpantur, subito coëunt in unam majorem, quae, cum nimis intumescit quam pro portione crassitudinis suae, rumpitur rursus dispergiturque in multo minores quam fuere ex quibus generata est. Ergo si supponamus globum telluris initio, cum primum ingruerent radii lucis, gyrationem quidem circa suum centrum habuisse, atque ita dissolvi non potuisse, admisisse tamen radios varie penetrantes, consequenter in statum fermentationis seu fluxus intestini deductus est, bulliit ergo, seu abiit in bullas innumerabiles, id est vitrum. Nam basis terrae vitrum. Nec arena aliud quam vitrum. Nec aqua aliud quam arena subtilior. Unde aqua perpetuo sedimento arenam deponit. Aqua simplicissima tota abire potest in terram, terra tota in aquam: illa quiete, haec motu. Neque enim aqua et terra, adde et aërem, differunt nisi bullarum subtilitate. Fecit ergo spiritus Domini qui ferebatur super aquas, id est aether, radiis lucis chaos nostrum ingrediens et fermentans ut limosum illud et rude partim in aërem sublimaretur, hinc atmosphaera, partim in terram praecipitaretur, hinc globi solidatio, partim in aquae forma supernataret, hinc Oceanus. Haec ergo globi terr-aq-aërei origo. Quae dum geruntur interceptus aether foecunditate quadam seminali singulos impraegnavit. Hinc in aëre occultus quidam vitae cibus, unde aër semel haustus fit inutilis respirationi, nisi novo aëri libero misceatur. Quam aëris essentiam nitrum aëreum non absurda analogia vocant. Hinc Oceanus** *imbutus sale, quo privatur aqua in vapores elevata, in pluvias nivesque rursus densata, cisternisque montanis pro fontium perennitate infusa. Ut proinde aqua dulcis proportione respondeat aëri nitro suo per respirationem privato. Hinc denique terra* imbuta calce. Omnis enim terra aut calcem continet, aut vitrum: id est maximo igne tentata aut vitrificatur, aut fluxum respuens comburitur in calcem, differt ergo terra vitrea a calcosa ut aqua dulcis a marina.

Hoc jam trium globi nostri massarum statu videamus quomodo species generentur. Id ita fieri consentaneum est: cum ostensum sit fluxu intestino seu bullitione durante sequi generationem, incrementum, decrementum et interitum, bullis nempe parvis appropinquatione in unam grandiorem conflatis, et grandi nimia tumefactione rursus in parvas dirupta; necesse est ut causam reddamus, cur bullitio ista seu fermentatio globi nostri duret. Durat ergo, quia durat solis radiatio et Telluris circulatio. Hinc aether subtilissimus omnia penetrans motum lucis diurnum circa terram sequitur. Quae fortissima gyratio causa est trium phaenomenorum globi nostri fundamentalium: Gravitatis vis Elasticae et Directionis magneticae. Crassa enim motuique suo fortissimo obstantia, aut disjicit aether, si potest, hinc Elaterium; aut si non potest, dejicit, hinc gravitas. Dejicit inquam, id est deprimit in eum locum ubi minus turbant, id est ubi remissior aetheris motus, id est versus centrum. Disjicere autem non potest bullas non nimis quam pro portione firmitatis tumefactas, quaeque ex his contextis componuntur. Disjicit eas quas natura fecit justo tumidiores tenuioresque, et quas ars tetendit, cum primum obstaculum remotum est. Hinc arcus tensi, sclopeta ventanea aëris compressi, exhausti recipientes aëris attenuati, obstaculo remoto in statum priorem tanta violentia redeunt, quia totius Systematis nisu. Hinc et pulveris fulminantis communis aureive, et in genere cur quaedam fortius agant quam pro mole sua, cur magnes ultra centuplum sui, pulvis ultra millecuplum elevare, tinctura si qua est, et venenum tanta celeritate operari possint; unde tanta vis motui musculorum, aliorumque naturae miraculorum ratio redditur. Quod hactenus quantum ego sciam nemo praestitit. Quia causam violentiae a celeritate recte quidem petiere, sed causam celeritatis aut a distantia a centro magna, qualis in parvis pulvisculis nulla est, aut a nisu systematis, id est motu aetheris cum luce, mecum ducere debuerant. Ab eodem principio Bullarum exhaustarum et distentarum deduco Alcali et Acidum, ab his pugnantibus. id est sese sorbentibus alteriusque nimietate suam inopiam solantibus, omnes sympathias, antipathias, reactiones, praecipitationes solutionesque derivo. Hinc etiam specierum generationes, incrementa, decrementa, interitus facile duco. Nam Aetherea illa Bullitio, tum in omnibus, tum praecipue in Oceano efficit, ut jam ex bullis parvis fiant magnae, jam contra, ut dictum est. Ambae jam sunt aqua paris spatii aut graviores si simul repletae, aut si secus leviores. Ergo aut ascendunt elevanturque in vapores, aut subsidunt in limum quendam bituminosum. Nam et Oceanus, ut ajunt, circa fundum bituminosus potius quam salsus. Hinc duplicia si sic loqui licet meteora ex Oceano, alia sursum alia deorsum. Quae sursum abeunt nota sunt. Deorsum delata accumulataque in aestuarium quoddam interius globi nostri constituere possunt Pyrophylacia bituminosa exaestuantia fundumque calidum in alterum latus, qua aqua ipsis non incumbit, per fundum spongiosum sursum mittentia. Hi fumi terra apta capti in mineralia et metalla figuntur. Ad crustam terrae delati purioresque accedente meteororum superiorum irrigatione, terrae calce, aëris nitro, solis destillatione, quid mirum si in plantas excrescunt. Animalia quoque bruta initio omnia ex ovo quasi quodam seu bulla tandem maturitate rupta instar plantarum, instar insectorum, fortiore tunc nondum firmatis rebus aethere, exclusa esse nihil prohibet.

Directionis Magneticae prope oblitus eram, sed hanc dudum Tibi explicui oriri a motu aetheris ab oriente in occidentem, opponi sibi librata non ferentis, ac proinde in eum statum cogentis, quo aequaliter utrinque opponuntur. Quod fit cum consistunt intra meridiem et septentrionem. Unde spes est fortasse aliquando posse declinationis rationem reddi. Magnes autem et ferrum prae caeteris directionis capacia, quia genuina terrae proles, et quasi filii primogeniti, poris suis, ita motui aetheris proportionati, ut vitrum radiis lucis. Argilla enim omnis si igne recte urgeatur, pulverem quendam praebet, qui a magnete trahitur.

Sed desinendum est, nam si usum hypotheseos meae pro vastitate sua persequi vellem, omnia naturae artisque phaenomena percurrenda essent, quod et in ipsa hypothesi impressa summatim, quodammodo tamen, feci. Quam si lectione vestra et censura, candida tamen et minime contumeliosa, de qua summa prudentia et humanitas vestra me dubitare vetat, dignabimini eamque ad me pervenire antequam forte publicetur, patiemini, magno me beneficio afficietis. Poterit fortasse si ita videtur, schediasma utrumque, cum aliquot tantum plagulas impleat, pro commodiore communicatione apud vos recudi.

Libros quos ex nundinis misi, non dubito quin acceperis, et inter eos monumenta Padebornensia, quae mihi eum in finem Ill^mus Baro Boineburgius dedit ut Tibi addita a se salute, mitterem. Ampl^mo Ferrando scribam, cum de Abulfeda responsum accepero. Responsum festinavi, tum quia nondum visa opinor tunc Hypothesi mea, quam nunc cum caeteris libellis ad manus tuas pervenisse puto, aliquot quaestiones Physicas juxta principia mea discuti jussisti (quod, si qua speciatim proponatur, paratus sum facere fusius) tum quia amicus has inclusas sine mora ad Te curari petit, responsumque maturrimum desiderat, prout etiam res meretur. Giornale de Letterati novum, quod Venetiis edi coeptum est, sine dubio vidistis. Plura de re literaria proximis cum et Ampl^mo Ferrando scribam, quem interim officiosissime saluto. Interea vale faveque

Illustris et Ampl^me Dⁿ^e cultori nominis famaeque tuae devotissimo ──