LEIBNIZ AN HEINRICH OLDENBURG

Vir Amplissime,

Literas Tuas, quibus mihi Dn. Wallisii, acerrimi ingenii et profundissimae doctrinae viri, judicium transscribis, dudum accepi. Responsum distuli, dum hoc quod vides Schediasma Opticum addere possem, quod Illustri Societati Regiae communicari peto.

Memini in Transactionibus Philosoph. mentionem fieri Propositae ab Auzuto rationis opticae metiendi ex una statione; sed qualis illa sit, mihi incompertum. Lentes sive Vitra Pandocha, nemo quod sciam, unquam consideravit; multo minus Tubos Catadioptricos, quales mihi in mentem venerunt. Illis, confusio radiorum tollitur; his, unio augetur.

Amicus mihi est Johannes Ottius, juvenis egregie doctus, vobis non ignotus, qui praeclaras habet meditationes Opticas, quanquam mihi Ellipsibus et Hyperbolis plus aequo tribuere videatur. Idem proponit rationem quandam a se inventam, solis circulis id efficiendi quod Cartesius Ellipsibus et Hyperbolis; imo plus etiam, ut scilicet omnes radii singulorum in totidem distincta puncta ordinate recolligantur, sed hoc in certa tantum distantia figuraque tum objecti, tum fundi excipientis. Caeterum meae Lentes Pandochae illud, fateor, praestare non possunt, ut vel unius puncti omnes radios in unum punctum recolligant, nedum ut singulorum; sed interim hoc praestant, ut quantum Lentes vulgares efficiunt in puncto objecti unico, in axe optico sito, tantum Pandochae praestent in punctis omnibus etiam ab axe optico remotis, quantacunque sit apertura Lentis, aut Magnitudo, figura, distantia objecti. Idem Ottius mihi nuper misit dissertationem suam eruditam de morbis visus; quemadmodum et Henr. Screta, studiorum Ottio socius (qui eodem quo Ottius tempore de visu, ipse de Auditu cogitationes Physico-mechanicas publicavit) suam de morbis Auditus.

Quod celeberrimi Wallisii, acerrimi ingenii et profundissimae doctrinae Viri, judicium de Hypothesi mea qualicunque transcribis, accepi, Tibique maximas gratias debeo. Siquid vicissim imperabis, nihil promptitudinis a me desiderari patiar. Siquae aliorum censurae ad vos pervenerunt (eorum inprimis quibus id negotii dedit Illustris Societas) beneficio tuo rescire spero. Clarissimus Wallisius mentem meam egregie cepit. Video, eum potissimum subsistere in hac propositione: nulla est cohaesio quiescentis. Fateor, Cartesium alia omnia sentire, cui videtur corporibus ad cohaesionis firmitatem nullo alio Glutine opus esse praeter quietem. Ego contra; hoc Gluten esse motum.

Sententia Illustrissimi Boylii de fluiditate et firmitate non difficulter, opinor, conciliabitur meae. Fateor ego, motu res fieri fluidas, quiete firmas; sed motu irregulari vario, crasso externo, perturbante proprium intestinum, quo cessante restituitur intestinus, id est quies sensibilis, seu potius motus insensibilis conspirans. Recte dubitat ipsemet Boylius, an detur absoluta quies in corporibus: Consistentiam ergo a quiete oriri, certum ei esse non potest. Imo, nequid dissimulem, quanto rem considero profundius, tanto persuadeor magis, nullam esse quietem absolutam in corporibus, et quod a nobis appellatur corpus quiescens, id in rei veritate esse spatium vacuum, quicquid dissentiant Cartesiani. Hinc infero, ad essentiam corporis requiri aliud aliquid quam extensionem (id est magnitudinem et figuram), alioquin a spatio non differet. Ostendam autem, illud nihil aliud esse posse quam motum. Possum ergo demonstrare has propositiones alicujus in Philosophia momenti; (1.) datur vacuum: (2.) quod quiescit, est spatium vacuum: (3.) quicquid movetur, cohaeret in linea motus: (4.) Tellus movetur. Quae propositiones ex se invicem pendent, aut consequuntur. Ausim me primum asserere, qui demonstravit Motum Terrae. Si demonstrationes harum propositionum Illustri Societati Regiae non ingratas esse intellexero, transmittam aliquando.

A Cartesii regulis motus, fateor, me non posse non magnopere dissentire; quanquam de caetero maximi faciam illum virum, cui inter Heröes statuam dedicandam censeo. Ante omnia ei non concedo, corporis Essentiam consistere in Extensione (sed in motu); nec proinde spatium et corpus esse idem, neque ergo vacuum esse impossibile: Nec proinde materia illa subtili, in indefinitum se actu comminuente, solius spatii implendi causa conficta, opus arbitror. Nec illud admitto, quod ait, motum tantum consistere in mutatione vicinitatis, ac non magis dicendum, moveri terram immoto coelo, quam coelum immota terra; mutari enim situm amborum inter se, ergo moveri utrumque. Unde sequeretur, spatium quoque vacuum moveri, quoties a corpore deseratur; ac proinde esse corpus; contra priora. Nego etiam, tantundem requiri actionis ad quietem, quantum ad motum: Omnis enim actio mutatio est, mutatio nulla quiescentis. Nec a Cartesio demonstratum est, eandem semper quantitatem motus in universo a Deo conservari; ratiocinatio enim ab immutabilitate Dei valde infirma est. Accedo jam ad Leges naturae a Cartesio allatas. Prima vera est, princip. part. 2. n. 37. sed a Cartesio non demonstrata. *Demonstravit eam primus Hobbius, quod semel moveatur, semper, quantum in se est, moveri. Secunda n. 39. vera est, sed a nemine demonstrata. Demonstrabitur autem a me; motui curvo inesse conatum in rectum; Cartesius iterum recurrit ad immutabilitatem, et regularitatem Dei. Tertia lex, n. 40. falsa est, et partim experimentis male intellectis, partim rationibus debilibus asserta; nec admitto, quae asserit (part. 2. princip.) n. 43. quod quiescit, quod alteri* *conjunctum est, habere in se vim ad resistendum moventi, disjungenti; et n. 44. motum non esse motui contrarium, sed quieti. Porro ex 7 regulis, quas habet n. 46. et sequentibus, ne unam quidem per omnia approbo; neque magnitudinem unius corporis continui ad rem pertinere censeo. Quieti vim resistendi abnuo. Nec quietem pro glutine agnoso. Baroni Nulandio, tum ei qui contra Cartesii 7 regulas scripsit, in eo non assentior, quod partim quietem considerant velut aliquid activum, partim putant in abstracta motus ratione corporis majoris, esse vim majorem eadem manente celeritate motus; cum tamen majorum vis major sensibilis longe aliud principium habeat; scil. turbatam magis aetheris circulationem. Sed hic tam multiplex dissensus nihil apud me detrahit opinioni de tam insignibus viris. Scio enim, si tantum dissentiamus in principiis paucis, necesse esse ut dissentiamus in conclusionibus multis.

Quid de me vestris Transactionibus insertum sit, nosse opto. Hypothesin meam magis* *magisque polio et emendo: faxo aliquando, Deo volente, ut in paulo meliore habitu prostet. Gerickius noster scribit mihi, opus suum jam prope praelo exiturum; misitque mihi Indicem capitum: Ex quo disco, sequi eum systema Copernicanum, sed quodammodo emendatum, recensere varia experimenta comparandi vacuum, et unum ex iis, comparandi vacuum quod putat summum. Ego, ut dicam quod res est, cum totum mundum globulis, bullis, gyris, orbibus constare credam, pro certo habeo, vacuum intercipi; sed vacuum aliquod sensibile procurari posse ullo experimento, non puto. Habet [et] Experimentum, quo Nubes, ac ventus, coloresque Iridis possunt in vitro excitari; item Experimentum de Consumptione Aëris per Ignem: Experimentum ingens pondus elevandi: item, Experimentum novi et antea nunquam usitati sclopeti: Thermometrum novum, Magdeburgicum dictum: Globum quem vocat Sulphureum (Schwefel-Kugell), qui miras illas operationes in distans exercet, plumam ad certam distantiam* *in aëre libero sustinet, et secum gyrat.

Non dubito quin ad Te pervenerint binae quaedam literae meae, eodem circiter tempore missae a me, quo datae sunt tuae. Memini, me in iis multa scribere, ad quae responsum desidero. Inprimis quis sit status rei opticae apud vos; quantam faciat Lunam optimum apud vos Telescopium, salva claritate; quae sit maxima magnitudo pediculi per optimum Microscopium; quae ut inquirerem imperaverat mihi Eminentissimus Elector Moguntinus, rei opticae curiosissimus, qui de Instituto vestro praeclarissime sentit, ut est Princeps talium valde intelligens; item in quanta distantia legi possint literae maximae impressae, ut in libris Ecclesiasticis. Vellem etiam nosse, quis eventus fuerit destinationum Wrenni, et Dusonii, Celeberrimorum Virorum, in poliendis sectionibus Conicis. Ego quae de his politionibus sentiam in Schedula adjecta breviter expressi.

Sed nihil est nunc quidem quod magis a Te, Vir Amplissime, optem scire quam successum Experimenti Magnetici Grandamici. Exposui Tibi, ni fallor, literis praecedentibus, et repetam brevissime. Ait nimirum Grandamicus (libro, *demonstratio immobilitatis Terrae*), si Terrella Magnetica ipso puncto suo polari collocetur in subere, ita ut alter polus Magnetis respiciat Nadir, seu Centrum Terrae, alter Zenith; suber autem in aqua libretur: certas Terrellae partes in Septentrionem, certas in meridiem sine ulla declinatione dispositum iri; ac proinde designari posse in Terrella Meridianum quendam, qui ubique monstret Meridianum loci sine ulla, ut dixi, declinatione: Quasi scilicet declinatio Magnetica in solo polo ejus hospitetur, quo nunc fixo reddito, ut unum perpetuo mundi punctum, nimirum centrum Terrae, praecise respicere cogatur, caeteras etiam magnetis partes praecise respicere certas mundi plagas. Meminit etiam hujus Experimenti, sed, ut solet, sine nomine Inventoris, Cartesius in Princip. Philos. part. 4. Artic. 145. inter caetera magnetica phaenomena ibi recensita n. 21; dubitat tamen, an omnis omnino absit declinatio, et rationem reddere conatur artic. 271. Non dubito, quin Mercator, Powerus, Henricus Philippi, aliique apud vos insignes Magnetici hoc Experimentum sumpserint, quorum judicia si ad me pervenire feceris, magnum in me beneficium contuleris.

Unum superest, quod bona tua venia quaero: Scis, Illustrem Boylium multa Experimenta sumpsisse in Recipiente exhausto; sed in iis quae edita sunt, non potui observare, tentatum ab eo unquam discrimen inter Refractionem Aëris communis et exhausti. Si vel ipse, vel celeberrimus Hookius, vel alius eruditorum vestrorum aliquid certi de eo argumento comperit, fac, quaeso, ut id ad me perveniat. Quod restat, vale faveque; si qua in re servire possum, audacter impone, ac rescribe

Francofurti Cultori Tuo

15/25 Octobris 1671. Gottfredo Guilielmo Leibnitio.