Definitiones: aliquid, nihil

 [Frühjahr bis Sommer 1679 (?)]

Aliquid, ut A, item B, item C.

Si N non est A, et N non est B, et N non est C; et ita porro, tunc dicetur N esse Nihil. Hoc est illud quod vulgo dicunt non-Entis nulla esse Attributa.

Ut substantiae seu subsistentis naturam investigemus, considerandum est, si plura attributa diversa de eodem subjecto dicantur, nullum eorum esse subsistens quiddam, ut calidum et lucidum, et hic, hodie situm, de hoc eodem igne dicuntur. Conceptus autem subsistentis, nempe hujus ignis, est qui omnia illa attributa includit, quae de eodem dici possunt, de quo ipsum dici potest. Ita ut subsistens nihil aliud sit quam Terminus completus, seu cui omnia illa insunt, quae ipsi vel eidem cui ipsum, attribui possunt. Itaque si idem est B et C et D et E, etc. quia ipsum est A, erit A substantia seu terminus completus. Hinc Termino completo nihil inest per accidens, seu omnia ejus praedicata possunt ex ejus natura demonstrari. Patet autem hoc primo intelligi de substantiis singularibus, sed quia universales nihil aliud significant quam quamlibet substantiam singularem; ideo non obstant. Cum enim dico Hominem, dico quodcunque singulare subsistens rationale. At cum dico rationale, non subintelligo subsistens, ideo rationale est adjunctum, homo substantia. Patet etiam hinc subsistens non posse esse praedicatum ejus quod aliquid diversum ab ipso includit. Item tot posse esse substantias singulares quot sunt diversae combinationes omnium attributorum compatibilium. Et hinc patet principium individuationis, de quo irritae habentur multorum Scholasticorum concertationes. Titius est robustus, doctus, pulcher, quinquagenarius, sentiens, rationalis, etc. Conceptus autem ille ex quo omnia ista sequuntur quae de eo dici possunt, est conceptus substantiae ejus singularis; conceptus autem substantiae ejus universalis potest esse conceptus substantiae rationalis cujusque, nempe quod Titio et Cajo commune est, quatenus sunt personae. Possimus etiam substantias vocare res, et attributa vel certe attributorum concretorum abstracta, modos. Ita ignis erit res, calidum ejus attributum, calor (abstractum) erit modus.

Attributum reale est quod demonstrari potest ex rei natura; attributum apparens est quod rei tribuimus tanquam sine respectu ad nos, cum tamen revera non possit rei tribui, nisi pro dispositione nostri qui id percipimus. Tale attributum est calor, putamus rem esse calidam plus minusve, cum tamen constet nobis eandem rem secundum diversas nostri corporis partes calidam et non calidam apparere.

Ens reale autem concipimus tanquam id quod habet attributa realia, et quemadmodum nosmet concipimus, nam a nobis sumimus conceptus pro aliis rebus; Apparentia autem concipimus ut Somnia. Est quidem signum Entis Realis a posteriori connexio omnium apparentiarum inter se, quae deest somniis; non tamen id signum est demonstrativum. Itaque non alio modo sciri potest realitas objectorum quae sensus nostros afficiunt quam a priori, considerando nos non posse esse solos in Mundo, et eandem rationem pro aliis hominibus nobis apparentibus esse, quam pro nobis et illis par jus esse de nobis dubitandi; et licet possibile videatur in se omnia illa esse Phantasmata, non tamen est possibile in Mundo considerata ratione rerum universali. Illud tamen nondum demonstrare possum, quod Corpora sint Entia realia; adeo ut de meo quidem id asserere ausim. Sed haec pendent a vero corporis conceptu.

Attributum aut est status aut mutatio; quanquam revera Mutatio sit aggregatum duorum statuum oppositorum in uno temporis tractu, nullo existente momento mutatio- nis, ut in dialogo quodam demonstravi.

Qualitas est attributum quo distinguimus memoria, seu quo distinguimus ea quorum unum adest, aliud non adest.

Quantitas est attributum quo distinguimus etiam similia, seu quae easdem habent qualitates, et proinde memoria discerni non possunt.

Actio est status ex quo immediate sequitur mutatio in alio, quae dicitur passio.

Relatio difficulter ab aliis praedicatis distingui videtur, nam actio quoque requirit aliquid quod patiatur, Magnitudo in comparatione consistit. Qualitas in dispositione ad agendum. Videntur ergo ad Relationem proprie pertinere denominationes extrinsecae, quae scilicet nascuntur, et pereunt nulla subjecti ipsius mutatione, sed tantum, quia fit mutatio in alio, ita pater fit pater nato filio etsi ipse qui forte in India Orientali agit, inde non afficiatur. Ita similitudo mea cum alio nascitur, et oritur etiam sine mutatione mei sola mutatione alterius. Am Rande: Re recte expensa videtur impossibile ut aliqua propositio de aliquo fiat falsa, nulla in eo facta mutatione. Nimirum Mundus est quasi unum, et unaquaeque res aliarum omnium mutatione afficitur realiter. Fatendum tamen interim rigorose nullam esse denominationem extrinsecam in rebus, quia nihil contingit ullibi in mundo, quod non omnia in Mundo existentia reapse afficiat, seposita tamen hac rerum universali sympathia pro extrinsecis denominationibus haberi possunt.

Rerum Genera sequuntur Causae. Omnis causa confert aliquid ad Effectum. Hoc tamen non sufficit, nam potest aliquid conferre ad effectum, qui tamen non sequitur; quod scilicet alia requisita desint, aut quaedam impediant, itaque requiritur, ut Effectus etiam sequatur. Proinde causa est conferens cum successu.

Conferens est quod non quidem absolute ad rem requiritur, requiritur tamen ad eam secundum certum producendi modum. Causa igitur est requisitum rei secundum eum producendi modum quo reapse producta est. Requisitum est aliquid re natura prius, quo non posito ipsa existere non potest. At inquies ergo finis non est causa. Et sane fateor finem non esse causam, non enim existit, sed ejus conceptum esse causam et quidem inter efficientes, nempe impellentem.

Efficiens est causa quae confert ad effectum agendo.

Efficiens primaria propinqua est in qua est principium actionis illius qua effectus producitur.

Instrumentum est causa efficiens, in qua producitur ab alio actio illa qua effectus producitur.

Efficiens remota est causa efficiens efficientis propinquae.

Impulsiva est causa efficiens voluntatis, generalius etiam quae non habent voluntatem intelligunt impelli, seu excitari; potest dici stimulans. Ita removens impedimentum agendi, ut qui arcum tensum laxat, item vim agendi indeterminatam determinans ad certum agendi modum, ut qui radios solis reflectit colligitque; qui irritat animal aliquod saevum; is etsi non agat immediate pro causa tamen haberi potest; quae posset dici Procurans.

Causa Moralis est quae causae physicae in moralibus aequipollere censetur, ita qui arcum tensum laxat, revera tantum impedimentum aufert; et tamen occidisse dicetur, item qui admovet activa passivis, ut ignem pulveri pyrio, occidisse tamen dicetur, nec in pulverem culpam rejiciet, quia inanimatarum quae voluntate carent actiones procuranti imputantur soli. Ita venenum praebenti imputatur actio veneni.

Impellens videtur dici posse quod ad actionem principalem producentem immediate confert,

Cohibens quod confert ad eam impediendam.

Idea est conceptus in mente agentis, cui vult similem reddere effectum.

Typus est aliquid extra mentem agentis, quod agens cogitat, et cui vult effectum reddere similem.

Occasio est existentia conditionis casualis extra agentem sub qua agens agere paratum est. Ut fur paratus est agere, si sit quod furari possit, et spes fallendi. Remotio impedimenti non est occasio, videtur Occasio locum habere tantum in causis voluntariis et videtur occasio esse status quidam patientis seu objecti, quo existente agens vult agere.

Juvat, quod reddit actionem faciliorem.

Impedit quod reddit difficiliorem.

Finis est cujus appetitus seu desiderium est efficiens appetitus seu voluntatis conferentium ad ipsum sive Mediorum.

Materia est requisitum, est internum, est re tempore prior et posterior naturaliter, seu potest dici: commune duobus, quorum unum producitur alterius destructione, est scilicet id quod est subjectum commune tum earum qualitatum quae erant in primo, tum earum quae sunt in secundo, tum mutationum quae contigere ut destrueretur primum et produceretur secundum, seu si A est C, et B est idem C, sed diverso tempore, quia A non est B et B non est A, erit C materia. Ita Truncus est lignum et Statua est idem lignum, et truncus non est statua nec statua truncus, Ergo lignum dicetur materia.

Differentia ipsius A ab ipso B dicitur forma ipsius A respectu materiae C. Am Rande: Si C est A et idem C est B, sintque A et B incompatibilia, et sit Ens quoddam resultans ex C et A, aliud quam resultans ex C et B, erit C materia, A vel B forma, Ens resultans compositum. Resultare autem intelligo, quod his unde resultat positis poni immediate intelligitur. Si definitioni substantiae supra positae addas definitionem materiae demonstrari poterit materiam primam, si qua datur, esse substantiam, et quidem incorruptibilem, quia generatio et corruptio praesupponerent materiam aliquam communem, ipsa autem cum sit materia prima ex hypothesi, aliam materiam non habet.

Basis Homogeneorum est, quod in toto et partibus per omnia simile est. Ut in die et hora et omni tempore est quiddam commune, item in partibus spatii, in partibus corporis, in partibus motus; in gradibus caloris. Talis basis homogeneorum est etiam materia corporum communis.

Quid sit totum et pars suo loco explicabitur.