Erster Ansatz

ERSTER ANSATZ

Propositum nobis est in Legum juris civilis rationes inquirere, ut eas interpretari possimus. Jurisconsulti enim est non verba tantum legum tenere, sed vim et potestatem l. 17. D. de Legibus.

Est autem Lex, enuntiatio dirigens actiones humanas vim cogendi habens. Omnis enuntiatio capax est interpretationis, et duplex est interpretatio, una dicti toỹ ȓhtoỹ, altera sententiae th̃w dianoíaw: interdum enim verba obscura sunt, sive ob homonymiam aut tropos singulorum verborum, sive ob amphiboliam aut figuras quae in connexione verborum deprehenduntur. De Homonymiis vid. Arist[otelis] lib. 1. Top[icorum] cap. 13., de metaphoris aliisque tropis tum in Rhetor[ica]; tum in Arte poetica: interdum clare quidem locutus est Legislator, sed aliud dixit quam in mente habuit. Dixit autem vel disparatum pro disparato quod rarius est, vel dixit genus pro specie, aut speciem pro genere. Priore casu opus est restrictione, posteriore opus est extensione verborum. Sententia autem Legislatoris, seu quid in mente habuerit, cognitum erit, si rationes quae illum ad legem ferendam movere nobis sint compertae. Nam ex praesumta Legislatoris voluntate legem latam ad similia extendemus, l. non possunt 12. D. de Legibus. Ita lex duodecim tabularum proximum agnatum tutorem esse jusserat, cujus ratio esse videtur, quia ubi successionis commodum est, ibi tutelae onus esse debet; quin imo qui spem succedendi habet providere potest, ne Patrimonium depereat. Itaque et imponi tutelam invito successori aequum est, et non denegari volenti. Quaeritur jam quis liberti sit tutor, dicendum est, ipsum patronum, qui impuberem manumisit, nam et ille successionis commodum habet. Similiter ob praesumtam voluntatem legislatoris legem generalem ex aequitate restringemus, haec enim est natura aequitatis.

Rationes quae legislatorem movere vel malo vel bono titulo censentur. Malum titulum habent, quae sumuntur ex affectibus ejus aut privata utilitate cum publico bono pugnante; ex hujusmodi rationibus nullum jus sumitur neque ad consequentias possunt trahi, professa enim injustitia non nisi per vim obtinet. Quae bonum titulum habent, sunt verae vel apparentes. Apparentes, quae nituntur principiis quibusdam specie justi et aequi a legislatore efformatis, quae licet erronea sint, aut parum accurata, tamen sequenda sunt, neque enim privatorum aut Magistratuum inferiorum est abrogare leges, et corrigere legislatorem, cum fieri possit, ut ipsimet errent, qui Legislatorem erroris accusant. Verae rationes sumuntur vel ex jure naturae vel ex ratione status; et spectatur vel virtus civium vel sufficientia rerum; et rationes quae tempore legislatoris valebant vel subsistunt adhuc, vel mutato rerum statu cessant, sed non ideo lex cessat, licet minus sit favorabilis. Hujusmodi rationes non cuivis loco seu civitati, nec cuivis civitatis tempori convenientes, postulant cognitionem historiae et Geographiae, ex quibus propositio minor seu assumtio syllogismi discenda est, quemadmodum propositio major ex Ethicis politicisque.

Rationem alicujus propositionis accurate reddere, est eam a priori demonstrare. Principia demonstrationum sunt definitiones et axiomata. Quibus accedunt nonnunquam experimenta, et propositiones quaedam concessae sive assumtae quas vocant hypotheses; et denique theoremata, tam ante demonstrata. Sed nunc sufficiat modum exponere definitiones et axiomata investigandi et ex illis demonstrandi. Demonstratio est syllogismus scientiam pariens. Scire est rem per causam nosse, seu nosse causam cur affectio aliqua subjecto insit. Quae petenda est ex essentia subjecti sive definitione. Definitio Rei investigatur, si aliae res complures sumantur, quae de re praedicantur, vel de quibus ipsa praedicatur, sive sint ejus individua, sive species, sive genera, sive affectiones; et semper quaeratur ratio, cur unum de altero dicatur. In diversis enim diversae occurrent rationes, velut totidem genera, quae inter se juncta partes definitionis integrae dabunt; diversa enim genera sibi mutuo differentiarum loco sunt. Quod si eadem methodo generum genera quaerantur, veniemus tandem ad summa seu universalissima nostrae disciplinae genera, et offerent se nobis axiomata seu propositiones generalissimae, in quibus de generibus universalissimis etiam affectiones universalissimae praedicentur. Ab hisce dividendo iterum descendimus ad inferiora et demonstramus partim de speciebus subsumendo attributa generum, partim proprias affectiones de speciebus demonstrando, quae ex pluribus generum attributis inter se junctis conflantur.