Series VI Band 4 · No. 492₃.
Modalia et elementa juris naturalis. Zweite Fassung
Justitia est charitas recte ordinata, seu virtus servans rationem in affectu hominis
erga hominem.
Vir bonus est, qui justitia praeditus est adeoque bonum commune quaerit quantum
licet.
Bonum societatis est quod plus uni bonum quam alteri malum est.
Malum societatis est, quod plus uni malum quam alteri bonum est.
Bonum alicujus est quod magis ad laetitiam ejus quam tristitam confert.
Malum alicujus est, quod magis ad tristitiam ejus quam laetitiam confert.
Felicitas (Miseria) est laetitia (tristitia) durabilis.
Praemium est bonum privati a voluntate societatis ob bonum societatis a voluntate
privati.
Poena est Malum privati a voluntate societatis ob malum societatis a voluntate
privati.
Debitum est bonum societatis a voluntate privati secundum prudentiam agentis;
itaque tale esse debet ut praemiis poenisque procurari possit in recte ratiocinante.
Illicitum est Malum societatis a voluntate privati contra prudentiam agentis;
itaque tale esse debet, ut praemiis poenisque impediri possit in recte ratiocinante.
Die folgenden Absätze in Kleindruck hat Leibniz wieder gestrichen:
Impossibilium nulla est obligatio. Nam impossibile nullis praemiis vel poenis procurari potest.
Omne necessarium est licitum seu Necessitas legem non habet. Nam necessarium nullo modo, ac proinde nec praemiis vel poenis impediri potest.
Uti se habent inter se necessarium, contingens, possibile, impossibile; ita se habent debitum, indebitum, licitum, illicitum. Est enim debitum nihil aliud quam necessarium viro bono, et illicitum nihil aliud quam impossibile viro bono. Est autem vir bonus cujus charitas recte ordinata est seu qui bonum commune quaerit quantum licet salvo suo. Hinc patet omnia Theoremata de Modalibus huc transferri, ac totidem novas propositiones circa justum et injustum enuntiari posse. Eadem theoremata repeti possunt non tantum ratione viri boni, sed et ratione viri prudentis.
Liberum est quod neque debitum neque illicitum est. Unumquodque praesumitur
liberum.