Praefatio operis ad instaurationem scientiarum

 [Frühjahr 1682 (?)]

Mihi si dicendum quod res est statum humanae cognitionis consideranti in mentem venit imago exercitus, in fugam conjecti, vel praedae causa per agros palantis, a quo nulla signa nulli ordines servantur; vel, ut aptiori similitudine utar; eruditionis hodiernae apparatus, videtur comparari posse tabernae amplissimae, omnigena mercium varietate instructae, sed plane eversae et perturbatae, omnibus inter se confusis, nullis accedentibus numeris literisve indicibus, nullo inventario, nullis rationum libris, unde lux aliqua hauriri possit. Ubi quanto majorem massam conficient res collectae, tanto minus usui erunt. Itaque non tantum novis mercibus undique convectandis, sed et his quae habentur rite ordinandis opera danda est, talisque eligendus ordo, ut nova supplementa semper imposterum locum suum certum inveniant, nec pristina semper ob accessiones quotidianas turbari immutarique indies necesse sit, quod promtis quidem, sed parum judiciosis patribus familias usu venire solet, qui nunquam sibi satisfacientes, singulis noctibus rerum suarum familiarium faciem statumque mutare deliberant. Idem nobis in scientiis usu venire videtur, ubi perpetua reformandi innovandique libidine prurimus, nec tamen quaesitis utimur, sed indigesta relinquentes mox alia captamus, neque aliquid certi constituimus, cui postea inaedificare tuto possimus. Nec parum turbat infinita librorum eadem reciprocantium moles, de qua latius deinde dicendi locus erit.

Duobus ergo nobis opus est, ut ex illa confusione eluctemur, inventario amplo suis multiplicibus ac fidelissimis indicibus instructo, et libro subductarum rationum; quorum operum prius, nempe inventarium, Historiam omnem Naturae artisque, et quicquid sensu et relatione constat dignum memoratu vel contineat, vel indicet, at posterius, nimirum Liber rationum ipsas (vel absolutas, vel cum aliter non licet hypothesi nixas), sive veritatis, sive etiam probabilitatis maximae praesumtionisque demonstrationes ex sensu cognitis ductas, comprehendat. Sed neutrum ego sperandum arbitror, in tanta humanarum opinionum varietate, nisi utamur Methodo cujus hic Elementa tradentur, quae omnes controversias e medio tollit, efficitque ut in rebus etiam a sensu et figura remotissimis, calculo quodam irrefragabili ordineque determinato procedere possimus. Ita denique imposterum in omnibus disciplinis magno reipublicae fructu fiet quod in Geometria dudum factum est ut ingeniosi homines famam non evertendis majorum traditis, sed quod jam supra admonui augendis eorum inventis quaerere cogantur, Rationumque semel subductarum examinatarumque publice liber, irrefractabilis habeatur. Et quaecunque in humanam cogitationem cadunt nostra notionum analysi locum ac sedem constantem invariabilemque in generali inventario accipient, licet alioqui saepe eadem res ob usum respectumque multiplicem ad varia loca alia, sed obiter designando tantum per indicis modum referri possit.