Entwurf

ENTWURF Initia et Specimina Scientiae Generalis, de nova ratione instaurationis et augmento scientiarum, ita ut exiguo tempore et negotio si modo ~~velint homines*, magna praestari possint ad felicitatis humanae incrementum

*Ostenditur maximam partem miseriae nobis contingere, aut felicitatis abesse, non defectu virium, sed vel scientiae vel bonae voluntatis; et ipsam scientiam nobis deesse solere culpa nostra; certe plerasque veritates ad vitam utiles esse in humana potestate, et ex datis sive notis certa constantique methodo posse deduci, si modo homines viribus notitiisque a Deo concessis secundum rectae rationis Methodum id est secundum praecepta Scientiae Generalis hic tradita uti velint.

Den folgenden Absatz in Kleindruck hat Leibniz verworfen:

Praecepta haec consistent in duobus, quorum unum pertinet ad instaurandas scientias judicandumque de jam inventis, ne praejudiciis decipiamur; alterum pertinet ad augendas scientias, inveniendaque quae nobis desunt. Prior pars continet Artem judicandi, absolviturque tum Elementis aeternae veritatis, hactenus inexplicatis, ubi de criteriis sive notis veritatis plane indisputabilibus. Deque veritatibus primis et definitionibus, ex quibus fit demonstratio, tum vero doctrina probabilitatis, de gradibus ejus aestimandis, quod ipsum ex datis demonstrative fieri potest. Quemadmodum in ludo aleae certum est facilius esse duobus calculis septem quam duodecim puncta conficere, et proinde agenti secundum rationem acturo ille necessario eligendus potius erit modus, quo efficiet ut septenario, quam quo faciet ut duodenario indigeat; licet fortasse praeter spem duodenarius exire possit. Hujus scientiae, quam possis vocare Logicam civilem nunquam hactenus tradita Elementa subjiciuntur plerumque enim cum multa utrinque argumenta pugnant, decipiuntur homines etiam in maximi momenti negotiis, sive cum numerum potius quam pondera respiciunt, sive cum statera destituuntur, qua possint commoda atque incommoda utrinque librare; sive cum multitudine circumstantiarum turbati, nec videntes, qua se ratione facile expediant, impatientia, sive etiam urgente necessitate, argumentum vel primum quo initio praeventi sunt, vel novissimum maximeque in animo adhuc vigens arripiunt, vel illud amplectuntur, quod effectibus eorum secundum est; illud certe semper quod tum maxime animum eorum occupat, cum concludendum

Scientia Generalis duas continet partes, quarum prior pertinet ad instaurationem scientiarum judicandumque de jam inventis, ne praejudiciis decipiamur; posterior destinatur ad augendas scientias, inveniendaque quae nobis desunt. Prior ergo pars tradit Elementa Veritatis, seu Notas quasdam indisputabiles, quarum ope in omnibus materiis haberi possunt demonstrationes evidentia Mathematicis pares, quarum certitudo velut manu tangi oculisque usurpari possit. Ita ut omne argumentum legitimae formae procedat ad instar calculi Numerorum, et si quis error subrepit, non difficilius deprehendi, aliisque ostendi possit, quam error calculi solet. Quali forma argumentandi introducta controversiae in ratiocinando non possent non cessare. Quando autem non sunt sufficientia data ad demonstrandam veritatem; poterimus tamen semper demonstrare probabilitatem majorem, seu quid ex duobus oppositis verum esse sit probabilius et secundum prudentiae regulas in praxi tenendum. Atque ita rectam rationem semper quantum possumus seque- ­mur. Et cum secus agemus, erit id vel negligentiae nostrae, vel necessariae festinationi distractionibusque imputandum. Quibus tamen post hanc artem interdum constitutam rarius quam ante impediemur, quia multo promtius faciliusque veritatem aut probabilitatis gradum assequi dabitur, postquam Meditationes nostrae non casu sed constanti lege, ac calculi ritu procedent. Quanti hoc sit non tantum in scientiis sed et in communis vitae deliberationibus, manifestum est, quando utrinque multa magnaque stant commoda et incommoda, spesque et metus, quae velut in statera expendere ad definiendum probabilitatis gradum in hunc usque diem docuit nemo. Cum tamen facile ostendi queat, omnes errores humanae prudentiae vitabiles ab hujus scientiae ignoratione vel neglectu proficisci.

Pars altera est Ars inveniendi, non quidem ut in priori parte, utrum propositio oblata vel ratiocinatio oblata sit vera, sed quod est difficilius, qualis ipsa sit formanda, seu quomodo resolvi possit aliquod problema, quod continet propositionem imperfectam a solvente supplendam. Ita definire utrum machina proposita effectum propositum praestare queat tantum judicii est, at proposito effectu excogitare Machinam aptam non tantum judicii est, sed et inventionis. Hujus duae sunt partes, prior Synthetica seu Combinatoria, posterior Analytica. Ostenditur, quae sint Artis Combinatoriae leges, et ea quae vulgo analytica censentur, saepe combinatoria esse. Combinatoriam id quod quaeritur inter caetera invenire et aliis notitiis uti, Analyticam omnia ex solo problemate emere. Illam ad integras scientias earumve portiones constituendas, hanc ad problemata a reliquo corpore separata cum opus est solvenda pertinere. Ostenditur ergo qua Methodo omnia problemata solvi possint siquidem ea humano ingenio possibile est solvi ex datis aut posse demonstrari insolubilitatem. Quomodo possint institui exactae enumerationes, quo- ­modo difficultas dividi possit in partes non quomodo libet, sed quarum singulae minus habeant difficultatis quam antea totum, seu quomodo problema possit reduci ad aliud problema facilius unum vel plura. De regula quae incognitum considerat instar cogniti. De modo inveniendi plurium datorum proprietatem communem etc.