LEIBNIZ AN VINCENT PLACCIUS

Quis autor fuerit libri, suo merito celebris, qui inscribitur Cautio Criminalis in processu contra Sagas, didici ex ore Eminentissimi Electoris Moguntini Johannis Philippi. Nempe is fuit Fridericus Spee, Societatis Jesu Presbyter, ex nobili Westphaliae familia editus, pietate et doctrina praestans: cujus extant libri ăskhtikoì plane in genere suo excellentes, et mihi ex commendatione tanti Principis primum noti deinde semper familiares, et per me multis amicis et ipsius et nostrae religionis commendati. Usque adeo, ut me etiam suggerente a nonnullis in praxin traductum fuerit elegans, quod proponit, et Mathematica ratione demonstrat, artificium indesinenter laudandi Deum. Hic tantus vir in Franconia Confessoris munere fungebatur tunc, cum multi in Herbipolitano et Bambergensi tractu sceleratae magiae infamia oppressi comburerentur. Johannes Philippus Schoenbornius, postea Episcopus Herbipolitanus, et postremo Moguntinus Elector Herbipolitanae Ecclesiae Canonicus, in juventute agens cum eo familiaritatem forte contraxit, et cum quaereret juvenis; unde optimo patri plus canitiei, quam pro aetate; ille hoc sibi a sagis venisse, quas ad ignem duxisset. Mirante Schoenbornio, aenigma explicuit Spejus. Nempe se multo studio inquirentem, et jure etiam atque auctoritate confessionis usum, in nemine eorum quos ad ignem comitatus sit, deprehendisse aliquid unde persuasus sit, vere illis magiae crimen improperatum. Simpliciores ubi in confusione quaesisset, ne in nova tormenta proderentur veritos primum se magos dixisse; post hausta fiducia, ubi intellexissent, nil tale a Confessario metuendum, in alia omnia ivisse. Omnes ejulatibus miris, vel inscitiam, vel malitiam judicum, suamque miseriam deplorasse; et ad Deum innocentiae testem in extremis provocasse. Tam miserabili totiesque repetito spectaculo, ita se commotum, ut senuerit ante annos. Cumque processu temporis Schoenbornio factus est familiarior, libri illius auctorem se esse non dissimulavit. Schoenbornius postea ad Episcopatus Principatusque gradum evectus, memorque eorum, quae vir tam gravis narraverat; quoties aliquis, aliquave, hujus sceleris insimulabatur, rem omnem ad suam cognitionem evocavit, et quod ille monuerat, nimis verum deprehendit. Ita hominum combustiones in illo tractu cessavere.