LEIBNIZ AN GEORG FRANCK VON FRANCKENAU

Illustri Viro Georgio Franco de Franckenau Archiatro Electorali etc. Godefridus Guilielmus Leibnitius S.P.D.

Doctrinam Am Kopf der Seite von Leibniz' Hand: rein abzuschreiben Tuam maximam, et summum investigandae naturae studium noram juxta cum omnibus dudum. Sed humanitatem illam exporrectissimam, quam spirant literae Tuae, didici demum ex ipsis. Quanquam nihil magis animos ad omnem officiorum cultum vitaeque mansuetudinem formet, quam altior doctrina; ut adeo veri Naturae sacerdotes jam ab antiquo xariéstatoi appellentur. Multum debeo benignitati Tuae, quod de meis qualibuscunque studiis tam bene sentis, multum etiam facilitati, quod ultro obvius judicium significasti, vel potius affectum. Vereor enim ne mea auxerit in majus ipsa naturalis bonitas tua, quae mavult in illam partem peccare excusabilissimo errore, et qui hominem cordatum in transversum non agat; conscium suo quemque pede sua metiri debere bona malaque, non cothurno alieno, quem amicorum aut inimicorum affectus circumponunt.

Caeterum, voluisse me fateor proficere nonnihil ultra majorum tradita, et Germanos maxime nostros, si non exemplo successus, certe studio conatus excitare, ad tuendum gentis decus, ne soli exteri sibi vindicent hodie inveniendi laudem, nobis, ut passim jactitant transcribendi labore relicto. Itaque pene aliquando in simultatem incidi cum Excellente per omne laudum genus viro, Roberto Boylio, quod amicissimum utrique nostrum Henricum Oldenburgium nostratem, reprehendissem per literas, cum de Gerickiano opere, ubi in lucem prodiit pene maligne censuisset in suis Ephemeridibus, et quod caput erat dissimulasset, Gerickium fuisse verum Machinae Aërem exantlantis inventorem, quae nonnullis tantum additionibus, compendiis, et ad nova experimenta applicationibus sane egregiis Boiliana facta erat. Et hujusmodi aliqua suppeditaturus eram optimo et doctissimo Morhofio de meritis Germanorum literariis scripturo, si vixisset. Nam quando ipse non multum afferre possum de meo ad patriae honorem, saltem intelligo in id mihi nitendum, ut egregiis Viris nostrae gentis suum decus meritum constet. Itaque operae pretium aliquando duxi Johanni Keplero summo Viro suum jus asserere, cui uni aliquot praeclara inventa debentur, a quibus maxime laudatur Cartesius. Si scivissem mature satis illustrissimum Episcopum Abrincensem novam et auctiorem Censurae Cartesianae editionem moliri, suppeditassem ei paralipomena non pauca. Et fortasse cum illa aliquando recudetur in Germania, poterunt accedere meae animadversiones in partem generalem Principiorum Cartesii, quanquam multa non reprehendam in quae censuram paulo severius strinxit Huetius, in aliqua etiam animadvertam quae ille intacta transmisit. Operae scilicet pretium est viam rectam et mediam hic teneri, ne vel Cartesii aut similium labores plane spernamus, neve contrario peccato pene magis pernicioso in uno Cartesio omnia invenire credamus, veteribus irrisis, quo nihil est ineptius, nihil quod juventutem inflet magis inani opinione doctrinae, ubi juncta ignavia ignorantiae sibi superciliose blanditur.

Illud fatendum est in ipso vigore aetatis magno generis humani detrimento Cartesium interiisse. Nam omnem vim ingenii quae erat in eo maxima ad rerum medicarum perquisitionem vertere constituerat. Sectatores inde ab ejus excessu vix operae pretium fecere, si unum fortasse Theodorum Cranium demas, ex cujus rivis suos hortos irrigavere Bontekoe et alii, sed qui mihi videntur pleraque nimis affirmate de incompertis dicere, et levi brachio res maximas tractare. Ego non dissimulo post curam Ecclesiae et Reipublicae, nihil majore studio mihi quaerendum videri quam rei Medicae incrementa. Idque apud Principes Viros aliquoties testatus sum, ipsorum inprimis interesse ut tanta res pro merito agatur. Et jactantibus defectus Medicinae oppono, eos non tam Medicis imputandos, quam Reipublicae primoribus, quorum est adjuvare suis opibus difficillimam naturae vestigationem, neque ista privatis transscribere solis, et praxi artis et cura rei familiaris plus nimium occupatis. Accedit quod vera physica res novitia est, cujus potissima vix intra seculum unum alterumve innotuerunt; itaque qui Medicinae imperfectionem incusant, mihi ab infante ingentes viri passus exigere videntur, praesertim cum possent Principes ipsi efficere ut intra paucos annos adolesceret iste infans. Non ita tamen imperfecta medicina est, ut multi putant, ex paucis artificibus sibi notis, aut etiam non raro male notis, aestimantes magnitudinem artis. Quin potius ita sentio, tantum nos habere apparatum praeclararum notitiarum, ut quodammodo copia, id est ex copia confusione laboremus. Si vero haberentur omnia bene digesta parataque ad usum, ut succurrerent in agendi articulo credo nostras nos opes admiraturos. Praesertim si superveniret vera analysis, velut anima quae observationum materiam informet. Putem enim per consequentias pressiores multa jam tum posse constitui, quae adhuc inter loginqua et pene desperata habentur. Interim nullam per annotandas observationes augendi thesauros nostros occasionem amittendam censeo. Et si ego audirer apud eos, qui aliquid possunt, aut potius nisi obstaret infelicitas temporum, quam mortales sibi mutuo debent (principibus ipsis a gratis cogitationibus misera necessitate ad bellum, id est destruendi artes conversis), profecto passim per Gentes videremus viros egregios publica impensa naturae litare in experimentis, et Leopoldina Societas longe post se Regias relinqueret, quibus se exteri jactant. Sunt tamen aliquae observationes, quae non sumtu indigent, sed animi attentione sola et annotandi cura. Et huc pertinet Historia Medica Annalis cujus specimina dedit Bernardus Ramazzinus Medicus apud Mutinenses Clarissimus. Nec quicquam video quod aptius quadret in Societatis Leopoldinae institutum, et Ephemeridum nomen: praesertim si passim idem ageretur per Germaniam, sufficerent breviculae Annotationes in Epistolae modum sub exitum anni publicandae a diversarum regionum medicis egregiis nec opus est ut justi tractatus dentur ad Ramazzini modum nisi quis sponte eo inclinet. Tu quidem, Vir Amplissime, unus omnium optime Germanis nostris praeluxeris, et gaudeo Te mihi assentiri in probando hoc instituto. Nec dubito quin tua autoritate atque exemplo excitari possit, quicquid est per Europam praeclarorum Medicorum. Quis Volcamero praesid[i] vestro, aetate et meritis gravi, successerit in moderanda societate, libens didicero. Te certe (dudum Adjunctum) nominarem ego ad directorii curam si designator essem datus; modo id admitterent graves occupationes Tuae. Per quas etiam nisi stabit, subinde a tua notitia tam auspicate coepta mihi literarias delicias polliceor, nec temere mihi quicquam accidet suavius, quam intelligere sententiam tuam de Venatione Naturae, et Medicinae Augmentis, et si nihil aliud certe plausum afferre. Deum precor non tam solenni more, quam sincero animo, ut Te nobis in multos annos florentem servet, facie et valetudine non Hippocratica ut vulgo dicunt, sed athletica; animo autem Democriti pentáuloy, qui ut inanes hominum curas ridebat, ita serias illas omnium maxime urgebat, quibus humanae doctrinae thesauri augentur, obsignatus (ut de eo ni fallor refert Vitruvius) experimentis in fidem posteritatis. Vale et fave. Dabam Hanoverae 27 Decembr. 1693.