LAMBERT VAN VELTHUYSEN AN LEIBNIZ

Goldfredo Guilhelmo Leibnitio

illustrissimo et amplissimo viro S.P.D. Lambertus Velthusius.

Multis nominibus mihi gratulor de commercio litterarum, quod inter nos instituis; et ad quod tam officiose in praesenti me provocas. Nihil in me comperio quod tam praeclari viri studium in me movere aut aliquam de me aestimationem excitare possit; sed hoc totum tribuo benevolentiae, qua me prosequeris, et qua tam honorifice de me sentis. Nulla ferme lucubratio a me in lucem unquam prodiit, quae non invenerit reprehensores, mihique invidiam non exiguam conflaverit, quia a communi et trita via recedunt paulo longius; et novarum opinionum calumniis traducuntur ab iis, qui nolunt adulti dediscere, quod perperam adolescentes didicerunt. Hoc autem me confirmat, quod solus amor veritatis, qui omnibus honestus et laudabilis videri debet, me ad aliquid scribendum et commentandum impulerit; nec unquam detrectavi quodvis odium subire pro illius defensione; et ad depellendam illam servitutem, quam nobis imponere student illi, qui cum fugerint laborem, aut industria destituti fuerint, per quam in studio litterarum illis non licuit supra vulgus eniti, tamen non sustinent aequo ferre animo nova doctorum virorum cogitata publicari, sed statim simulac aliquid ipsis invisum atque inauditum emersit, tamquam ad novi astri exortum, aut ad inauspicatae avis volatum, magnis clamoribus ingentes calamitates mundo incubituras praedicant; et eorum authores in odium et invidiam inducere student; nil nisi haereses libertinismum et atheismum increpantes. Sed didicimus in hisce liberis provinciis hujusmodi bruta fulmina contemnere: nec meminimus cuiquam honesto animo veritatis patrocinium suscipienti istud male evenisse, sed omnes pulchre stetisse contra inimicorum conatus et insidias. Et quamvis doctorum virorum numero censeri nolim, tamen conscientia recti propositi magis magisque obfirmat animum ad ea tuenda, quae cum vera esse arbitror, pravorum tamen obtrectationibus plebis odio exponuntur.

Quod tractatuum, quos edidi, et tibi adhuc latent, inscriptionem et titulum tibi a me indicari postulas, facile te hac in re voti damnare possum, quamquam nonnihil renitatur animus ea propalare, quibus cognosces, quam mihi sit curta suppellex. Edidi tractatum de justitia divina et humana, in quo naturam poenarum explicare laboro; ibique ea tractantur, quae affinitatem habent cum iis, quae tu Vir Clarissime enucleatius tradere instituisti. Prodiit etiam ante aliquot annos libellus belgico idiomate conscriptus: cui titulus De malis, quae Magistratus in sua jurisdictione impunita tolerare et transmittere potest. Qui eo praecipue spectat, ut Magistratus recte imbui possit de iis, quae ipsi agenda incumbunt circa tolerantiam diversarum sectarum, quae ubique in mea patria sunt; nec tamen in singulis civitatibus iisdem legibus et poenis coercentur. Neque ita diu est quod publici juris feci cogitata mea de usu rationis in Theologia, quae eam ob rem elaboravi, et edidi in publicum, ut a me amolirer suspicionem, quam de me conceperant nonnulli Theologi, quasi operam meam contulissem ad publicandum tractatum, cui titulus Theologus paradoxus etc.; et in quo Author docet rationem esse Scripturae interpretem. Intercessit mihi etiam lis cum Theologo Leidensi de terrae motu: sed ea, quae ibi tractantur, plane aliena sunt ab iis, in quibus amplissimus vir industriam suam collocare statuit.

Intellexi ex tuis litteris ea, quae ab Hobbesio de jure naturali traduntur (nam quae de religione habet ab omnibus damnantur) tibi non satis probari. Est equidem in nullius potestate efficere, ut omnes, qui lectioni alicujus Authoris operam dant, conspirent in eundem sensum in interpretanda Authoris sententia: neque profiteri ausim, me de illius Authoris sensu probe edoctum, sed lectio et meditatio libri de Cive, tales de jure naturali mihi ingessit sensus, et per eos talia mihi videor parasse praesidia in enodandis difficultatibus, quae ubique se offerunt in tractatione rerum, quae jus naturale spectant, ut mihi persuadeam me facile aliis principiis carere posse. Non tamen hoc ausim affirmare mea omnibus partibus congruere doctrinae Hobbesii; quia jam a longo tempore ille Auctor mihi non est lectus: neque operae pretium duxi explorare, utrum ea quae trado, consentiant illius Viri scriptis; quia hoc in indaganda veritate nullum praestat usum. Videor tamen cognovisse, omnes ferme, qui Hobbesii principia de jure naturali impugnant, aut minus probant, iis rationibus ductos, quae Hobbesium parum attingunt: quia ea ex ejus scriptis conficiunt, quae ego puto illi Viro temere attribui. Et sumpsi quondam impetum ostendendi aberrationes eorum, qui Hobbesii dogmata eo nomine male traducunt: sed institutum per negotia persequi non licuit. Habeo tamen paratum tractatum exiguum, in quo insistens principiis Hobbesii, expono Anstreichung am Rande von expono bis Auctorem jus naturale, et principia constituendae Reipublicae; et simul Auctorem vindico ab incommodis, quae cum ejus sententia conjuncta videntur: sed illum tractatum edere mihi usus facto non est. Quid alii de illius Auctoris principiis statuant aut indicent, praestare non possum: id tamen gratiarum illi auctori habeo, et libenter hunc animum in illum virum testor, quod ex nullius Auctoris lucubrationibus majores in studio Ethico collegerim fructus; nullaque majora mihi pararim praesidia ad decidendas de jure naturali controversias. Nihil detrecto de fama incomparabilis Viri Hugonis Grotii: qui unus plus reliquis omnibus praestitit qui hoc studium excoluere, et quorum scripta conspicere licuit. Attamen mihi nullum dubium est, quin si summo illi viro oblatus fuisset tractatus Hobbesii de cive, ea tempestate, qua aetas hominis adhuc idonea est addiscendis novis principiis, nonnulla solidiora nobis traditurus fuisset. Post Grotium mihi praecipue placent duo tractatus physici, Cartesius de passionibus, et Mons^r de la Chambre des characteres des passions: iis tractatibus plurima continentur, quae apparant ingenium nostrum ad penitius ea introspicienda, quae a morali philosophia non sunt aliena: quod tu quoque Vir Excellentissime pro tua eruditione procul dubio olim quoque cognovisti. Memini etiam, cum studiis in Academiis operam darem, me cum fructu versatum in lectione quorundam Auctorum et Theologorum Scholasticorum, qui aut commentati sunt in Thomam; aut qui propria, et ex se nata principia sequuti, multum laboris in illud studium contulerunt. Sed vereor ne ineptum et vanum me prodam, qui Clarissimo viro viam monstrare instituo in iis, quae ipsi tritissima sunt; sed malui hac in re tuae obsequi libidini, quam non adire periculum parum servatae modestiae. Ceterum non possum non summopere laudare tuum propositum de tradendis certis principiis, quibus jus naturale et civile innitatur, nec dubito quin pro facultate, qua es instructus, egregiam et fructuosam in iis collocaturus sis operam: sed vereor ne in eruendis principiis decori et pudicitiae plus satis desudandum tibi sit; nec tamen despondendus est animus, cum in his regionibus viri eruditi reperiantur, qui sibi persuadent se totam hanc controversiam ab omnibus difficultatibus posse deliberare: sed ex illorum sermone et congressu didici, eos non eadem via insistere; nec mihi adhuc exploratum est quid de illorum sententia pronunciandum sit. Incubui quidem aliquando in hanc rem, et ea occasione quaedam in chartam conjeci, sed non perduxi ea ad finem, et exitum; ideoque judicium suspendo, donec mihi plus luminis affulserit, quod confido te abunde sparsurum in suscepto tuo tractatu, quem videre omnibus votis expeto; adhortorque ut quo coepisti ire, pergas, nec nos frustreris: aut de spe quam de insigni tua eruditione concepimus dejicias; utque feliciter defungi possis de labore, valetudinem, et constantem obfirmatumque animum tibi precor; atque ita diu nobis sis superstes. Vale, Vir illustrissime atque amplissime, meque amare perge.