Leibniz an des Bosses

Accepi hodie fasciculum tuum complexum plura opuscula ad res Sinicas pertinentia, in unum consuta: et libellum adhuc solutum, cujus inscriptio est: Supplément des Mémoires pour Rome. Sed fasciculus ipse apertus erat nulloque sigillo munitus, ut adeo haud sciam satis, an non literae, quas nullas reperi, aut alia quaedam inde fuerint subtracta. Multas pro munere gratissimo gratias ago. In iis libellis duo mihi prae caeteris placuere: is, qui inscribitur Histoire Apologétique de la conduite des Jésuites de la Chine, et Supplementum quod dixi. In historia illa Apologetica notatu dignum mihi visum est, quod habetur pag. 6 Mahumetanos, quos Idololatriae maxime inimicos esse constat, a ceremoniis Sinicis non abhorrere, et quod Edictum Imperatoris Sinici repertum est, A. D. 1384 editum, quo prohibitum est, Confucium inter idola coli. Placet etiam, quod Archiepiscopus Manillarum et Episcopus Zebutensis, qui tempore Urbani VIII (ni fallor) contra Jesuitas ad Pontificem scripserant, melius edocti, aliis literis querelas revocarunt; quod Navarreta Dominicanus bis terve vacillavit; quod Moralez decretum Romae impetratum non produxit, aut certe ita restrinxit, ut Jesuitis non adversaretur; quod denique non nisi pauciores ex Missionariis, et plerumque minus periti rerum Sinicarum, ceremonias gentis oppugnavere. Sed Supplementum res magni non minus momenti suppeditat. Narratio rerum a Cardinali Turnonio actarum, etsi a dissentiente, a viro tamen gravi, nec certe Jesuita profecta, multam habet speciem veri. Et puto, ab Episcopo Cononiensi ipso non negari, Cardinalem non satis circumspecte aut reverenter egisse apud Monarcham Sinarum. Bina deinde decreta hujus magni momenti judico, nec video, quomodo judicium ejus et virorum gentis insignium recusari possit, quando de significatione verborum agitur. Et fac, aliam vulgo opinionem antea fuisse, certe nunc cessat, postquam Imperator exposuit, quo sensu ritus et signa caetera animi accipi debeant, quod P. Alexander Natalis ipseque Cononiensis Episcopus agnovere, quando interpretationem tam disertam obtineri posse non sperabant. Legati Lusitani preces, scripto ad Papam delatae, lectu dignae sunt; alicubi tamen risus pene invito mihi surrepsit, cum in Jansenistas invehitur, eosque qui infallibilitatem Pontificis impugnant, quam ipse tamen sic satis aperte in dubium vocat, cum ostendit Pontifici, si contra Ceremonias Sinicas pronuntiet, materiam novi argumenti fallibilitatis suae adversariis praebiturum. Lusitanos deliberasse aliquando de deserenda India Orientali, res nova mihi est; non tamen absurdam agnosco: sed quod additur p.68, Batavos vicissim insignem Americae portionem spondere, non facile capi potest, et magis a privatorum sermonibus, quam publica autoritate profectum credendum est, cum nihil in America habeant, quo cedere possint, neque Americae Hispani arbitri sint, ut inde aliquid largiri in eorum sit potestate.

Rmo. Patri Ptolemaeo me curatissime commendari peto. Quanto magis eum colo, tanto magis doleo ab aeternis operibus ad fluxa magis abstractum autoritate superiori, etsi haec ostendant, quantus ille sit, non in studiis tantum, sed et in agendis rebus. Gratias ago, quod commendati a me adolescentis rationem habitum iri ostendit, ubi per leges collegii licebit.

Praeter unum exemplum opusculi mei, quod nuperis tibi destinavi, bina adhuc in tuos usus deputo. Quod si aliquando unum ex illis ad Ptolemaeum mittere placeat, gaudebo ejus sententia et judicio maturrimo frui, quemadmodum et tuum defaecatissimum avide expecto; hactenus non nisi unicum hic exemplum habeo, missum scilicet per partes ad errata corrigenda.

Nuperas meas redditas spero cum inclusis. Quod superest, vale et fave. Dabam Hanoverae 18 Novembris 1710.