Ad Placcium de Actionibus

Ad Placcium de Actionibus

Omnis Querela instituitur ad Correctionem Laesionis futurae vel praesentis (: vel praeteritae :).

Laesio futura corrigitur vel impediendo ne fiat, vel cavendo de reparatione.

Laesio impeditur destructione aut correctione personae vel rei a qua laesio metuitur; vel custodia ejus, ne laedat, vel mandato poenali de non laedendo.

Cautio de laesione reparanda est pignoratitia, fidejussoria, juratoria.

Ad Cautionem pignoratitiam refero retentionem. Si omne pignus continet hypothecam sequeretur hinc etiam jus retentionis continere hypothecam. Quaeritur an aliquis ad hypothecandum a creditore cogi possit, si creditor hoc malit, quam executionem.

(: Laesio praesens corrigitur judicio summarissimi possessorii, auxilio publico contra vim praesentem, justa defensione. :) Quae in sequentibus dicuntur subinde de laesione durante possunt referri ad laesionem praesentem.

Laesio praeterita corrigitur variis modis pro varia ratione laesionis. Est autem laesio vel obligationis ad dandum, vel obligationis ad faciendum, vel denique obligationis ad omittendum seu patiendum. Quae est generalis divisio laesionis unde incipienda erat tota haec tractatio.

Laesio obligationis ad dandum est vel detentio vel corruptio rei dandae. Quaeritur an haec divisio laesionis obligationis ad dandum, in detentionem et corruptionem, eadem sit cum divisione laesionis obligationis, in impeditionem vel destructionem obligationis. Sane qui rem corrumpit destruit obligationem ad eam dandum. Qui vero rem detinet non impedit eam obligationem, sed ipsius executionem. Praeterea tum demum destruitur obligatio ad dandum, cum detentio est finita, ut si per te stetit quo minus rem mihi reddas, seu si effecisti ne reddere possis. Proprie tamen in casu rei fraudulenter alienatae vel amotae, et in casu destructionis et deteriorationis videtur esse obligatio ad omittendum, aut si non omittatur praestandum id quod interest.

Detentio vel durat adhuc, vel est jam finita.

Corruptio est vel peremtio vel deterioratio.

Res est vel aestimabilis vel inaestimabilis.

Laesio in re vel est reparabilis in sua specie idque est in potestate ejus qui laesit; vel reparanda est per aequivalens.

Laesio obligationis ad faciendum est vel obligationis finitae, vel obligationis ~~durantis* adhuc.

*Obligatio (finita) est vel renovabilis vel irrenovabilis.

~~Obligatio durans adhuc est vel aestimabilis vel inaestimabilis. Si respondere debet divisio laesionis obligationis ad faciendum divisioni laesionis~~ ~~obligationis ad dandum, ita dividendum erat: laesio obligationis ad faciendum est vel omissio (quae respondet detentioni) vel contraitio (quae respondet corruptioni), est autem contraitio vel quae reddit factum impossibile (quae respondet peremtioni) vel quae reddit factum difficile (quae respondet deteriorationi). Est autem Factum vel aestimabile vel inaestimabile et laesio in eo facta est vel in specie reparabilis vel non, quo casu reparanda per aequivalens quatenus id fieri potest. Quatenus ipsius obligationis destructio aut deterioratio ac restitutio in integrum spectatur, in eo habet obligatio rationem rei, licet incorporalis et pertinet ad obligationem ad dandum. Non laesio obligationis finitae, sed laesio obligationis durantis adhuc querelam seu actionem parit.

Laesio obligationis ad omittendum, est productio vel operis laedentis vel facti meri. Deberet ut ante dividi in laesionem ipsius obligationis, aut ejusque non-executionem, etc. si quidem iisdem principiis insistendum sit.

Productio operis laedentis est vel aestimabilis vel inaestimabilis.

~~Productio facti meri laedentis, impedit (+ vel destruit +) obligationem vel laedentis erga me, vel tertii erga me, vel meam erga alios. Imo qui impedit vel destruit obligationem meam erga alios, mihi beneficium~~ ~~dat. Vult ergo dicere, qui impedit obligationis executionem. Verum omissi sunt alii laedendi modi, si verbi gratia me prohibeat uti re mea (quam tamen ipse non detinet) si libertati meae obsistat. Si per impedimentum obligationis intelligit non-executionem, utique etiam ille qui me alteri satisfacere impedit, non exequitur obligationem suam omittendi hoc impedimentum. Hoc agnoscitur pag. 20.

Obligatio laedentis erga me est, ut omittat impedire meam facultatem agendi~~ ~~vel libertatem omittendi. Haec obscura in tabula, clariora in discursu.

Facultas est vel Universalis, quae ex multis singularibus constat, vel est ~~~~Singularis.~~

~~Facultas Universalis ut jus liberi hominis, civitas, familia aliaque societas aut locus in ea nobis competens.

Facultas Singularis est generalis vel specialis.

~~Facultas Singularis generalis est vel Dominium vel Possessio, vel Actio. Omnis dichotomica methodus hoc habere debet, ut ex collectis omnibus differentiis~~ ~~praecedentibus formetur definitio speciei.

Dominium laeditur vel impositione servitutis, vel communione invita.

~~Communio est rei vel divisibilis vel indivisibilis. Non placet perpetua subdivisio laesionum in non justas et injustas, quibus numerus actionum duplicatur sine causa. Satius est hoc discrimen semel in universum admoneri.

Si communio sit rei divisibilis petitur divisio.

Si res sit indivisibilis petitur ut vel rem restituat recepturus, vel pretium, vel pretium ipse reddat. (: Sed ita electio videtur dari detentori, quod jam injustum est. :)

Possessio laeditur per turbationem. Pag. 21. fin. et alias dicitur solvere debere eum qui injuste egit, id quo locupletior~~ ~~est, hoc intellige, si meo damno, potest enim ex re mea factus esse locupletior sine meo damno? Imo id dubium, quid enim si industria sua inde fructus perceperit, quos ego non fuissem inde percepturus, imo forte nullus alius.

Turbatio est vel durans vel finita.

~~Si Turbatio sit durans agitur ad turbationem omittendam,

~~si sit finita agitur tantum ad id quod interest.

Actio laeditur tot modis quot alia res, nempe detentione, et corruptione.

~~Si alius actionem meam detineat vel exerceat tenetur vel ~~ad cedendam actionem*, vel ad deserendam.

Corruptae actionis tot sunt varietates quot corruptae alterius rei (: nec quicquam hic novi affertur, potest autem corruptor ille meae actionis esse ipse reus. Videtur et detentor esse posse, ut si me impediat quo minus agam :).

Facultas Singularis specialis est quae non modo ad singulas res, sed et ad certam definitamque massam plerumque se extendit (: non video cur dominium et possessio non sint facultates singulares, et cur haereditas sit talis facultas :). Qualis facultas est: haereditas, legatum, legitima, servitus, dos, pignora.

In genere notandum Omnes actiones ob laesam facultatem agendi nostram, vel tendere ad hoc ut quis eam affirmare cogatur, si laesit eam dictis, vel ut ne ~~laedere*, aut damnum restituere cogatur, si laesit factis. Hoc discrimen applicat autor tantum ad laesiones facultatis singularis specialis,* *cum videatur pertinere etiam ad alias facultatis imo et libertatis laesiones. Videtur tamen esse affirmatio adversarii tam efficax ad conservandam nostram facultatem, ut silentium ei impositum ad servandam nostram [lib]ertatem, quanquam silentium omni praetensioni obstet, quemadmodum et affirmatio seu propria confessio.

Libertas omittendi laeditur vel jactando jus cogendi, vel reapse cogendo.

~~Si quis jactat jus cogendi quo laedit libertatem meam, jus illud vel ~~certo falsum*, vel dubium est.

Si certo falsum silentium perpetuum ei imponitur.

Si dubium imponitur ei vel probatio vel perpetuum silentium.

Si quis cogat, seu imponat necessitatem, dandi faciendi vel omittendi (: NB. :) ea vel adhuc durat, vel expiravit. (: Ergo hic non agitur tantum de necessitate qua libertati omittendi praejudicatur, uti divisio prae se ferebat. :)

Si adhuc durat, debet rescindi (: huc forte relaxatio ex carcere, relaxatio juramenti ad effectum agendi :).

Si necessitas expiravit, postquam scilicet fuit adimpleta, et damnum reparabile est, restituendum est, secundum laesionis corrigendae species supra enumeratas. Sin irreparabile sit, solvendum id quod interest. Inutile est excogitare divisiones facti, quae non pariunt differentiam in jure. Malim libertatem definire potestatem in se ac membra sua: facultatem vero potestatem in res alias, ita faciendi vel omittendi potestas erit libertas, et quod ei obstat eodem genere, ut hic quoque fit (contra quam definitio prius assumta libertatis patitur) comprehendetur.

Laesio obligationis tertii erga me, habet eas varietates, est enim obligationis ad dandum faciendum vel omittendum. Est durans vel finita; est reparabilis vel irreparabilis.

Laesio obligationis meae erga alium eodem fere modo variatur, est enim cum impedior, dare, facere omittere uti debeo, est durans vel finita.

Omnis denique Laesio est vel injusta vel non-justa.

Injusta obligat ad restituendum id quod interest laesi.

Non justa obligat ad restituendum id quo laedens est factus locupletior.

Hoc discrimen in universum admoneri satius erat, quam in singulis speciebus nova subdivisione inculcari, qua tantum numerus actionum sine causa duplicatur.

Imo plures sunt gradus. Est in laedente casus, culpa, dolus. Si casus, restituet id quo factus est locupletior; si culpa, aestimationem communem, si dolus id quod interest laesi.

In his divisionibus ergo haec emendanda videntur: 1^o quod aliquae species omissae, ut damnum culpa datum. 2^o quod coepta divisio deserta, speciesque disparatae sub se invicem comprehensae. Ut cum laesio divisa est in laesionem facultatis operandi, et libertatis omittendi. Et postea sub laesione potestatis omittendi, comprehenditur laesio libertatis dandi, faciendi, omittendi. Item cum laesio obligationis tuae, qui me laedis adhibetur velut species, cum tamen in omnibus casibus habeat locum. 3^o quod una species aliter tractata ac subdivisa quam sua conspecies, idque sine causa, v. g. laesio obligationis ad faciendum, aliter quam laesio obligationis ad dandum. 4^o quod divisiones facti adhibitae, quae nullam introducunt differentiam juris adeoque sunt sine necessitate, v. g. de laesione obligationis tertii erga me, vel meae erga tertium inutiliter praecipitur. 5^o quod quaedam differentiae obscurae, et non explicatae, ut differentia inter Facultatem universalem et singularem et hanc generalem vel specialem. 6^o aequivocatio in dividendo, ut cum impedimentum obligationis, sumitur modo pro ipsa obligatione laesa et impedita, modo pro impedita executione. 7^o superflua repetitio divisionis generalis in omnibus casibus particularibus. Alia Divisio

Omnis querela est vel de malitia alterius, vel de culpa, vel de fortuna seu casu, quam et vocant actionem in factum.

Omnis querela est vel ob damnum emergens vel ob lucrum cessans. Utrumque certum vel vero simile, vel possibile. Huc de securitate, damno infecto, cautione; alea seu incerti aestimatione.

Distinguendum et inter necessitatem, utilitatem, commoditatem.

Omnis querela tendit vel ad speciem boni malive obtinendam aut amoliendam vel ad aestimationem. Aestimationem autem vel communem, vel personae propriam, seu id quod interest.

Ex Harum divisionum combinationibus omnes juris naturalis postulationes oriuntur.

Querela de malitia alterius non tendit ad aestimationem communem seu pretium ejus de quo agitur, sed ad id quod interest querentis.

Si id quod interest sit inaestimabile et res magni momenti (potest enim aliquid esse inaestimabile et parvi momenti) querela tendit ad ipsam speciem de qua agitur per vim exprimendam.

Si ipsa species impossibilis sit facta querela tendit ad aestimationem qualemcunque.

Aequilibrium instituendum est inter difficultatem aestimandi atque obtinendi ejus quod interest ab una parte, difficultatemque exprimendi speciem per vim ab altera parte.

Qui initio actione ex culpa vel etiam in factum seu ex casu tenebatur, post ubi jus alterius manifeste apparuit utique ex dolo seu malitia teneri incipit.

Querela ob lucrum cessans meum interposita de malitia tua intelligenda est, si lucrum meum impedivisti non ob lucrum tuum amicive tui, sed animo tantum nocendi.

Unusquisque alteri innoxias utilitates debet.

Innoxiae utilitates intelliguntur etiam quae sine incommodo fiunt.

Imo etiam exiguum incommodum magno alterius bono, imprimis maximae necessitati post habendum.

Qui secus agit videtur non quidem in malitia attamen in culpa esse.

Impossibile vel necessarium habetur, quod valde difficile est, aut cujus contrarium valde difficile est. Haec aestimatio instituitur comparando cum rebus [de qui]bus agitur.

Malitia non est si intercepto lucro meo factus sis locupletior, modo non mihi ipsi rebusque meis vim adhibueris. Ut si ambo curramus, licet tibi me praevertere, non licet supplantare. Si tamen casu eveniat nos concurrere, egoque a te evertar, nullo modo actione in factum tenebere. Quid si negligentia mea intercesserit. Ne sic quidem opinor. In his enim causis videtur tantum dolus praestari, sed hic demonstratione opus est. Negligentia tamen semper punienda videtur, at non semper ita ut poenae fructus ad eum perveniat, cui ea nocuit. Imo videtur ad eum pertinere quia ad ipsum certe pertinet queri. Haec ergo accuratius discutienda.

Querela de damno possibili locum habet, cum aliquid a me postulatur, unde periculum qualecunque nascitur, inprimis cum in alterius potestate est securum me praestare.

Quoties non de specie sed aestimatione agitur: Querela ob malitiam tendit ad id quod interest querentis. Querela ob culpam ad aestimationem communem (hanc enim praevidere debebat qui in culpa est). Querela ob casum seu in factum ad id quo factus es locupletior damno meo. Notandum videtur, si is qui in culpa est factus sit locupletior damno meo quam in aestimatione communi est, id omne quousque ego in damno sum restituere debet. Nam actio in factum actioni de culpa inest, quemadmodum actio de culpa inest actioni de dolo, itaque si aestimatio communis excederet id quod mea interest (quanquam ille casus vix evenire possit), aestimatio potius debebitur quam id quod interest. Per id quod interest non intelligitur usus quem aliquis inde percepturus est, sed ille quem inde vir prudens percipere possit. Etiamsi major sit quam quem quisque paterfamilias diligens inde percepturus esset. Haec omnia accuratius demonstranda sunt et in fontes inquirendum.

Actio ad poenam justa esse videtur non tantum ad securitatem in futurum, sed et ad reddendam ei qui laesus est animi tranquillitatem, in quo est proprie actio injuriarum.

In poena infligenda non tantum spectandum est quantum sufficiat ad deterrendos homines; nam maxima etiam supplicia ab eximiis non facile occultabilibus de « - - - - » adimati magnitudinem seu poenae necessitatem.